Carolina

дебатировать несов., что, о чём къийсаме дилла, къийса; ~ вопрос - хаттар къийсаме дилла

дебаты мн. къийсарш

дебелый, -ая, -ое разг. дилхалахь; ~ая женщина -дилхалахь зуда

дебет м бухг. дебет

дебит м тех. дебит; ~ нефтяной сква*жины - нефтин скважинан дебит

дебри мн. 1) варш; лесные ~ - хьуьнан варш 2) разг. (глухое место) варш 3) перен. чалх; ~ математики - математикан чалх

дебют м 1) дебют ; ~ молодого поэта - къоначу поэтан дебют 2) шахм. де*бют (бал д1аболор)

дебютант м, ~ка ж дебютант (дебют гойтург)

дебютировать сов. и несов. дебют ян; ~ на сцене - сценехь дебют ян

дева ж поэт. йо1стаг ; старая ~ - къена йо1стаг

девальвация ж эк. девальваци

девать кого-что разг. 1. сов. (только прош. вр.) см. деть; не помню, куда ~л перчатки - айса каранаш мича даьхьна дата ца дог1у суна 2. несов. (только наст. вр.): ему некуда деньги ~ть - ахча дахьа меттиг яц цуьнан

деваться разг. I. сов. (только прош. вр.) см. деться; куда ~лась моя книжка?- мича яхна сан книшка? 2. несов. (только наст. вр.) даха, дан; куда книги со стола ~ются?- мича йоьлху стоьла т1ера книгаш?

деверь м марваша

девиз м в разн. знач. девиз

девица, девица ж поэт. йо1[стаг]; зудабер; молодая ~ - къона йо1стаг

девический, -ая, -ое йоь1ан, йо1стеган

девичий, -ья, -ье, девичий, -ья, -ье йо1стеган; зудаберийн; девичьи лица - зудаберийн яххьаш; девичья фамилия – йо1стеган фамили

девка ж разг. йо1стаг ; засидеться в ~х- маре ца йоьдуш хьеяла; остаться в ~х - маре яхаза йиса

девочка ж жима йо1

девственник м к1антстаг

девственница ж йо1стаг

девственность ж йо1стагалла

девственный, -ая, -ое 1) (о девушке) йо1стагалла дохаза [йолу]; (о юноше) зудчух кхетаза 2) перен. куьг кхетаза; ~ лес - куьг кхетаза хьун

девушка ж йо1

девчата мн. разг. мехкарий, зудабераш

девяносто числ. дезткъе итт

девяностолетие с 1) (годовщина) дезткъе итт шо кхачар 2) (о возрасте) дезткъе итт шо кхаьчна (или даьлла, долу)

девяностолетний, -яя, -ее 1) (о сроке) дезткъе итт шеран 2) (о возрасте) дезткъе итт шо кхаьчна (или даьлла); дезткъе итт шо долу

девяностый, -ая, -ое числ. дезткъе уьтталг1а

девясил м бот. 1онт1аз

девяти= мас.: девятиклассник – уьссалг1ачу классерниг

девятибалльный, -ая, -ое исс балл йолу; ~ шторм - исс балл йолу шторм

девятиглавый, -ая, -ое исс корта болу; ~ змей фольк. - исс корта болу саьрмик

девятидневный, -ая, -ое исс дийнан

девятиклассник м, ~ца ж уьссалг1ачу классерниг

девятиклассный, -ая, -ое уьссалг1ачу классан

девятилетний, -яя, -ее 1) (о сроке) исс шеран 2) (о возрасте) исс шо даьлла (или кхаьчна, долу), исс шарера

девятимесячный, -ая, -ое 1) (о сроке) исс беттан 2) (о возрасте) исс бутт баьлла (или кхаьчна)

девятисотый, -ая, -ое числ. исс б1олг1а

девятитысячный, -ая, -ое числ. исс эзарлаг1а

девятиэтажный, -ая, -ое уьссаза т1ек1елдина

девятка ж 1) (цифра) исс 2) (карта) исс б1аьрг

девятнадцатый, -ая, -ое числ. ткъесналг1а

девятнадцать числ. (девятнадцати, де*вятнадцатью) ткъесна

девятый, -ая, -ое числ. уьссалг1а ; ~ вал – уьссалг1а тулг1е

девять числ. (девяти, девятью) исс; в ~ раз больше - уьссаза алсам; делить на де*вять - иссанна декъа; по ~ - исс-исс; ~ ты*сяч - исс эзар

девятьсот числ. (девятисот, девятьюстам) исс б1е

девятью нареч. уьссаза; ~ пять — сорок пять - уьссаза пхиъ— шовзткъе пхиъ

дегазационный, -ая, -ое дегазации

дегазация ж дегазаци

дегазировать сов. и несов., что дегазаци ян

дегенерат м, ~ка ж дегенерат

дегенеративный, -ая, -ое дегенераци йолу

дегенерация ж дегенераци

дегенерировать сов. и несов. дегенераци ян (или хила)

дёготь м дёготь ; ложка дёгтя в бочке мёда посл.- мазалахь стим санна

деградация ж деградаци

деградировать сов. и несов. деградаци ян (или хила), талха, телхаш хила

дегустатор м дегустатор

дегустация ж дегустаци

дегустировать сов. и несов., что - чам баккха, чоме хьажа

дед м (по отцу) деда; (по матери) ненада; наши ~ы (предки) вайн дай ; Дед-мо*роз - Гlypa-дада

дедовский, -ая, -ое 1) (по отцу) деден; (по матери) ненаден 2) (старый) дайн; ~ие обычаи - дайн 1адаташ

дедуктивный, -ая, -ое дедукции

дедукция ж (в логике) дедукци

дедушка м см. дед

деепричастие с грам. деепричасти

деепричастный, -ая, -ое грам. дееприча*стин; ~ оборот - деепричастин карчам

дееспособность ж 1) карахдалар, кадалар 2) юр. бакъо хилар

дееспособный, -ая, -ое 1) карахдолу, кадолу[ш волу] 2) юр. бакъо йолу

дежурить несов. 1) (быть дежурным) дежурни хила 2) (присутствовать) т1ехь хи*ла; ~ всю ночь у больного - буьйса д1аяллалц цомгушчунна т1ехь хила

дежурный, -ая, -ое 1. дежурни; ~ врач - дежурни лор; ~ магазин - дежурни туька 2. в знач. сущ. ~ м дежурни

дежурство с дежурить дар

дез= приставка, маc.: дезинфор*мация - дезинформаци

дезертир м дезертир, деддарг

дезертировать сов. и несов. дада

дезертирство с 1) воен. дадар 2) перен. пебеттар

дезинфекция ж дезинфекци

дезинфицировать сов. и несов., что молханаш тоха, дезинфекци ян; ~ одежду больного - лазархочун бедаршна дезинфекци ян

дезинформация ж дезинформаци

дезинформировать сов. и несов., кого-что тило, lexo

дезорганизатор м [низам] дохорг, [болх] талхорг

дезорганизация ж низам дохор, болх талхор

дезорганизовать сов. и несов., кого-что дохо, талхо

дезориентация ж тилор, дезориентаци, харцахьа хьажор

дезориентировать сов. и несов., кого-что 1алашонах тило, харцахьа хьажо

дезориентироваться сов. и несов. 1алашонах тила, харцахьа даха

действенный, -ая, -ое 1аткъаме; ~ое средство - 1аткъаме г 1ирс

действие с 1) (деятельность) дар; план ~й - дечун план; предоставить кому-л. сво*боду ~й - цхьаъ дечунна маьрша дита 2) (о работе механизма) болх; машина в ~и - машина болх беш ю 3) (применение на прак*тике) хилар; входить в ~е - хила дола; договор сохраняет своё ~е четыре года- бертан хилар деа шарна ду 4) (воздействие) г1уллакх; лекарство оказало ~е - молхано г1уллакх дира 5) чаще мн. ~я (поступки) лелорш; пресечь самовольные ~я - шеггара лелорш совцо 6) театр. дакъа; комедия в трёх ~ях - кхаа декъехь комеди 7) мат. хьесап; четыре ~я арифметики - арифметикан диъ хьесап 8) физ. дийриг; уст. ардам; ~е равно противодействию -дийриг дуьхьалдар санна х1ума ду ; военные ~я – т1еман г1уллакхаш

действительно нареч. 1. (в самом деле) баккъалла а; он ~ заболел - иза баккъалла а цомгуш хилла 2. в знач. вводн. сл. (в са*мом деле) баккъалла а; ~, вы были правы - баккъалла а шу бакъ хиллера

действйтельность ж [долуш] дерг, бакъдерг; превратить возможность в ~ть - таронах бакъдерг дан ; в ~ти – ма-дарра аьлча

действительный, -ая, -ое баккъалла [а] долу, бакъдолу; ~ый факт - баккъалла а йолу факт; билет действителен на трое су*ток - билет кхаа денна ду ; ~ый залог грам. даран залог; ~ый член академии наук - 1илманийн академин бакъонца волу декъахо; ~ая военная служба -эксарехь

г1уллакх дар

действовать несов. 1) (поступать) дан, лела; ~овать по закону- законехь дан; ~овать сообща-цхьаьна дан; ~овать с кем-л. заодно - цхьаьнца бертахь дан 2) (функцио*нировать) болх бан; телефон не ~ует- телефон болх беш яц 3) (иметь силу) бакъо хила; закон ~ует со дня его опубликования- арахецначу дийнахь дуьйна бакъо йолуш ду закон 4) (воздействовать, способство*вать) г1уллакх дан; лекарство уже ~ует - молха г1уллакх деш ду 5) (оказывать влия*ние) дайта; слова на них не ~уют- аларх ца до цара ; это ~ует мне на нервы -сан дагна 1аьткъа иза; ~овать угрозами - кхерамаш туьнсуш дайта

действующий, -ая, -ее передаётся при*частием и деепричастием; ~ая армия – т1ом бен эскар; ~ие лица театр.- дакъа лоцурш; ~ие законы- лелаш долу законаш

дека= «итт, уьттазза» , мас.: дека*литр - итт литр

декабристы мн. ист. (ед. декабрист м) декабристаш

декабрь м декабрь; в ~е месяце - декабрь баттахь

декабрьский, -ая, -ое декабран

декада ж декада (итт де)

декадный, -ая, -ое декадин

декан м декан

деканат м деканат

деквалификация ж 1. (по гл. деквалифи*цировать) говзалла яйа 2. (по гл. деквали*фицироваться) говзалла яр

деквалифицировать сов. и несов., кого говзалла яйа

деквалифицироваться сов. и несов. гов*залла ян

декламатор м декламатор (артист, декламаци йийриг)

декламация ж декламаци

декламировать несов., что декламаци ян д1адеша

декларативный, -ая, -ое декларации кепара; ~ое заявление - деклараци кепар д1ахьедар

декларация ж деклараци; ~ прав народов России - Россин халкъийн бакъонийн деклараци; торговая ~ -махлелоран деклараци

декларировать сов. и несов., что кхайкхо

деклассированный, -ая, -ое классах [д1а] хаьдда, деклассированни

деклассировать сов. и несов. шен классах д1ахада

декольте с нескл. декольте

декольтированный, -ая, -ое 1) (o платье) декольте йолу 2) (о женщине) декольте юьйхина

декоративный, -ая, -ое хазден, декоративни; ~ые растения -декоративни ораматаш

декоратор м декоратор; (художник) тж. хаздархо; (оформитель) тж. кечдархо; садовод-~ -бешлелорхо-декоратор

декорация ж декорации; перемена ~й - декорацеш хийцар

декорировать сов. и несов., что чем кечдан; ~ зал цветами - чоь зезагашца кечъян

декрет м декрет; Декрет о земле- Лаьттан хьокъехь декрет

декретный, -ая, -ое декретам ; ~ отпуск - декретан отпуск

деланный -ая, -ое моттарг1ане; ~ая улыбка – моттарг1ане велакъажар; ~ое ве*селье – моттарг1ане синкъерам

делать несов. 1) в разн. знач. дан; что ~?- х1ун дан деза?; ~ стол - стол ян; ~ кого-л. счастливым цхьаъ ирсе ван; ~ уроки - урокаш ян; поезд делает шестьдесят километ*ров в час- поездо сохьтехь кхузткъа кило*метр йо; ~ подарок – совг1ат дан 2) (заказы*вать) дан; я делаю себе костюм- ас сайна костюм йо ; ~ предложение - йола ала; ~ попытку - дан г1орта; ~ обход -го баккха; ~ вид- моттийта; ~ выбор- харжа; ~ до*клад -доклад ян; ~ долги - декхарш хьарчо; ~ вывод –жам1 дан; от нечего ~ - дан х1ума доцуш

делаться несов. 1) (происходить) хила; что у нас ~ется дома? – х1ун хуьлуш ду тхан ц1ахь?; что с ним такое ~ется?- х1ун ду цунна хуьлуш дерг? 2) (становиться): по*года ~ется лучше- де талуш ду; ~ется темно-бода булуш бу

делегат м, ~ка ж делегат, векал; ~ кон*ференции - конференцин векал

делегатский, -ая, -ое делегатийн, векалийн; ~ билет - векалийн билет

делегация ж делегаци, векалш; иностран*ная рабочая ~ - кхечу пачхьалкхера белхалойн векалш

делегировать несов., кого (послать) векал вахийта; (выбрать) векал харжа

делёж м, ~ка ж разг. декъар; ~ добычи - xloнс екъар

деление с 1. (по гл. делить) декъар; ~е на части - дакъошка декъар 2. (по гл. делить*ся) декъадалар; ~е клетки - клетка екъаялар 3. (на шкале) сиз; ~я термометра -термометран сизаш делец м г1уллакхча

деликатес м чомехь даар

деликатность ж оьздалла, к1еда-мерзалла

деликатный, -ая, -ое 1) оьзда, к1еда-мерза; ~ человек- оьзда стаг 2) (щекотливый) таме

делимое с мат. д1адоькъург

делимость ж мат. декъадалар, декъалуш хилар; признаки ~и - декъалуш хиларан билгалонаш

делитель м мат. доькъург

делить несов. 1) кого-что тж. мат. декъа; ~ на два - шинна декъа; ~ поровну- цхьабосса декъа; ~ хлеб- бепиг декъа; ~ уче*ников на группы - дешархой группашка бекъа; ~ имущество- бахам бекъа 2) что с кем декъа, дакъа дан; перен. дакъа лаца; ~ с кем-л. пищу- цхьаьнца кхача бекъа; ~ с кем-л. горе и радость- цхьаьнца вон-диканан дакъа лаца ; ~ шкуру неубитого медведя - ен а езачу чен ц1ока екъа

делиться несов. 1) тж. мат. декъадала; десять делится на пять - итт декъало пхеанна; дети в детском саду делятся на груп*пы- берийн бешахь бераш декъало группаш*ка 2) (производить раздел имущества) ба*хам бекъа 3) чем с кем декъа, дакъа дан 4) чем с кем, перен. (рассказывать) дагара дийца, далхо

дело с 1) в разн. знач. г1уллакх; принять*ся за ~ -г1уллакха т1евола; защита отече*ства— ~ всего народа - даймохк ларбар доллугу халкъан г1уллакх ду; как ваши дела?- муха ду шун г1уллакхш?;дела по*правляются- г1уллакхаш талуш лаьтта; по личному делу - шен г1уллакхна; быть в курсе дела –г1уллакх хууш хила; вы сде*лали доброе ~- аша динарг дика г1уллакх ду; это моё ~ - и сан г1уллакх ду; общее ~- юкъара г1уллакх; не ваше ~! - шун г1уллакх дац! 2) (область знаний) говзалла, г1уллакх; военное ~ - т1еман говзалла 3) юр. дов; вести ~- дов лело; возбудить ~ против кого-л. - цхьанна дуьхьал дов суьде дала; гражданские дела - гражданийн девнаш 4) дело; дела хранятся в папках -деланаш папканаш юккъехь 1алашдо; на самом (или в самом) деле- ма-дарра аьлча; первым делом - уггар хьалха; спорное ~-къийсаме г1уллакх; слыханное ли это ~? - хезна х1ума дуй и?; это последнее ~ - иза т1аьххьара г1уллакх ду;это совсем дру*гое ~ - и ша тайпа г!1уллакх ду; ~ за вами – г1уллакх хьох дозуш ду; это ~! - и г1уллакх ду хьуна!; это ~ его рук- цо дина х1ума ду иза; всё ~ в этом - доллу х1ума а цунах доллу; в чём ~? – х1ун хилла?; какое тебе до этого ~? -хьан х1ун бала бу цуьнан?; ~ идёт на лад –г1уллакх тайна схьадог1у; го*ворить ~- г1уллакх дийца; наделал он дел - ма г1уллакх а дина-кхо суна; уладить ~ - г1уллакх д1адерзо; вмешиваться не в своё ~- шен доцчу г1уллакха юкъа гlepтa; упо*требить в ~- г1уллакхна хьажо; когда дошло до дела- г1уллакх дечу кхаьчча; при*ступить прямо к делу – г1уллакх д1адоло; он доказал это на деле – г1уллакхехь тешийра цо цунах; я не желаю с вами иметь дела - хьоьца г1уллакх хила ца лаьа суна; оказаться не у дел - цхьана а х1уманна юкъахь воцуш виса; то и ~ - кест-кеста

деловитость ж г1уллакх девзаш хилар, г1уллакхах кхуьуш хилар

деловитый, -ая, -ое г1уллакхе, г1уллакх девза, г1уллакхах кхуьу

деловой, -ая, -ое 1) (относящийся к ра*боте) г1уллакхан; ~ой разговор – г1уллакхан къамел; ~ое письмо – г1уллакхан кехат 2) (дельный) г1уллакх ден, г1уллакхе; ~ой человек- г1уллакхе стаг 3) (пригодный для обработки) г1уллакхна мега[ш долу]; ~ая древесина- г1уллакхна мега дечигаш

делопроизводитель м г1уллакххо

делопроизводство с г1уллакхаш лелор

дельный, -ая, -ое 1) г1уллакхна тlepa; ~ый работник- г1уллакхна т1ера белхахо 2) (существенный) пайде[хь йолу]; ~ые мысли - пайде ойланаш

дельта ж дельта

дельфин м дельфин

деляга ж разг. пайденча

делянка ж дакъа

делячество с пайделла лехар

демагог м демагог

демагогический, -ая, -ое демагогин кепара; ~ое выступление -демагогин кепара юкъавалар

демагогия ж демагоги

демаркационный, -ая, -ое: ~ая линия воен. демаркацин доза

демарш м дип. демарш

демаскировать сов. и несов., кого-что хьулам бохо, маскировка йохо

демилитаризация ж демилитаризаци, герз дехкар

демилитаризовать сов. и несов., кого-что (разоружить) герз схьаэца; (запретить производство оружия) герз дехка; ~зованная зона - герз дихкина зона

демисезонный, -ая, -ое демисезонан ; ~ое пальто- демисезонан пальто

демобилизация ж демобилизаци ; ~ армии- эскаран демобилизаци

демобилизованный, -ая, -ое I. прич. эскарера мукъавитина (или мукъадаьлла) 2. в знач. сущ. м эскарера мукъаваьлларг

демобилизовать сов. и несов., кого-что эскарера мукъавита (или мукъаваккха)

демобилизоваться сов. и несов. эскарера мукъадала

демократ м демократ

демократизация ж демократизаци ; ~ общественного строя -юкъараллин д1ах1оттамна демократизаци яр

демократизировать сов. и несов., что де*мократизаци ян

демократизироваться сов. и несов. демократизаци хила

демократизм м демократизм

демократический, -ая, -ое демократийн, демократически; ~ая республика - демокра*тически республика

демократичный, -ая, -ое демократин; ~ образ жизни - вахаран демократин кеп

демократия ж демократи; народ*ная ~- халкъан демократи; внутрипартий*ная ~- партии чоьхьара демократи

демон м рел. йилбаз

демонстрант м демонстрант

демонстративный, -ая, -ое 1) (с целью протеста) весана, реза цахилар гойту; ~ый отказ от чего-л. - цхьана xlуманна реза цахилар гойтуш юхахьавалар; ~о (нареч.) покинуть собрание- весана гуламера д1аваха 2) воен. моттарг1ане

демонстрация ж 1) демонстраци; перво*майская ~ -хьалхарчу майн демонстраци 2) (выражение протеста) демонстраци (реза цахилар гойтар) 3) чего (показ) гайтар; ~ кинофильма - кинофильм гайтар 4) чего, перен. (проявление) гайтам, гайтар; ~ един*ства и сплочённости народа - халкъ цхьаъ хиларанний, бертахь хиларанний гайтам 5) воен. моттарг1а

демонстрировать сов. и несов. 1) (участво*вать в демонстрации) демонстраци ян; ~ по улицам города – г1алин урамашкахула демонстраци ян 2) кого-что (публично по*казать) гайта; ~ новый фильм - керла фильм гайта

демонтаж м тех. демонтаж, схьале1ар, вовшахдаккхар

демонтировать сов. и несов., что тех. схьале1а, вовшахдаккха; ~ электростан*цию- электростанци схьале1а

деморализация ж талхар

деморализовать сов. и несов., кого-что оьздангалла талхо

демпинг м зк. демпинг

денатурат м денатурат

денатурировать сов. и несов., что д1овш тоха

денационализация ж денационализаци

денационализировать сов. и несов., что денационализаци ян

дендрарий м дендрари

денежный, -ая, -ое 1) ахчанан; ~ая реформа - ахчанан реформа; ~ое обращение - ахча лелар; ~ый перевод - схьа (или д1а) тесна ахча 2) разг. (имеющий деньги) ахча долу; ~ый человек - ахча долу стаг

денница ж уст. поэт. 1уьйре ц1ийялар

денно нареч.: ~ и нощно- дийнахь а, буса а; де-буьйса доцуш; де а, буьйса а доцуш

денонсация ж дип. денонсаци

денонсирование с.: ~ договора дип. ч1аг1ам бохор

денонсировать сов. и несов.: ~ договор дип. ч1ог1ам бохор д1акхайкхо

денщик .и гоьзанча

день м де; солнечный ~ - малх хьаьжна де; пасмурный ~- кхоьлина де; последние дни лета -аьхкенан т1аьхьара денош; [од*ним] днём раньше- цхьа де хьалха; в сере*дине дня –

дийнан- делккъехь; целыми днями - дехачу деношкахь; рабочий ~ -белхан де; по выходным дням -мукъачу деношкахь; за ~ до чего-л. -цхьанна х1уманал цхьа де хьалха; на ~ - цхьана денна; в наши дни - вайн (или кху) заманахь; ~ рождения - ви*на де; День печати -Зорбанан де; День Па*рижской Коммуны - Парижан Коммунин де ; мы не первый ~ знакомы - тхо дуьххьара девзаш дац; в один прекрасный ~ -цхьана хазчу дийнахь; на чёрный ~- цаваьллачу денна; остались считанные дни –к1еззиг де*нош диена; ~-деньской разг. - дехачу дий*нахь; ~ за днём - де дийне мел дели; ~ и ночь- де а, буьйса а; ~ ото дня ему стано*вится лучше- де дийне мел дели г1оли хьулу цунна; изо дня в день- xlop денна, денна; на днях – х1окху деношкахь; откла*дывать дело со дня на ~ - г1уллакх денна т1аьхьатетта; средь бела дня - дийнан делккъехь; третьего дня - стомара; день в день - нийсса диллинчу дийнахь; добрый ~! - де дика хуьлда! — ответ: (мужчине)- диканца вехийла!; (женщине) диканца ехийла!; (не*скольким лицам) диканца дехийла!

деньги мн. ахча; мелкие ~ - кегийра ахча; бумажные ~ - кехатан ахча; при деньгах- ахча долуш ;

у него денег куры не клюют- ахча нехаш санна [шорта] ду цуьнан; ни за какие ~- ц1ен деши делча а; бешеные ~ - эрна карадеана ахча; бросать ~ на ветер - ахча хьалатаса

департамент м департамент

депеша ж депеша

депо с нескл. депо; трам*вайное ~ - трамвайн депо; пожарное ~ - ц1еран орцанан депо

депозит м фин. депозит

депонент м депонент

депонировать сов. и несов., что депозит ян

депрессия ж депресси

депутат м, ~ка ж депутат, векал

депутатский, -ая, -ое депутатан; ~ое удостоверение - депутатан тешалла

депутация ж депутаташ

дервиш м [делан] миска

дёргать несов. 1) кого-что (тянуть) ийзадан, ийзо; ~ за рукав- пхьош ийзо 2) что (выдёргивать) даккха; ~ зубы - церг яккха 3) чем (резко двигать какой-л. частью тела) детта; ~ плечами -белшаш етта 4) безл. дего; его всего дёргает - веррнг а вегош ву иза 5) кого, перен. разг. (беспокоить) хьийзо, ца вита

дёргаться несов. дего, деттадала; ~ всем телом- дерриг дег1 деттадала

деревенеть несов. (утрачивать чувстви*тельность) лаха, лацадала; ноги от холода ~ют - шелонна когаш леха

деревенский, -ая, -ое юьртара; ~ житель- юьртара вахархо

деревня ж юрт; жить в ~е - юьртахь ваха; вся ~я вышла встречать героя - ерриг юрт араелира турпалхочунна дуьхьалъяха

дерево с 1) дитт; фруктовое ~ - стоьмийн дитт; лиственное ~ - г1аш долу дитт 2) (материал) дечиг; стол красного дерева – ц1ечу дечиган стол ; родословное ~ -силсил

деревообделочник м дечиг-пхьар

деревообделочный, -ая, -ое дечиг-пхьолин; ~ые работы - дечиг-пхьолин белхаш деревообрабатывающий, -ая, -ее дечиг-пхьолин; ~ая промышленность - дечиг-пхьолин промышленность

деревушка ж уменьш. от деревня юрт

деревце, деревцо с уменьш. от дерево синтар

деревянный, -ая, -ое 1) дечиган; ~ая дверь - дечка не1; ~ая миска - дечка кад; ~ая ложка - чода; ~ая лопатка - баьхьа 2) перен. дечка; ~ое лицо - дечка юьхь

деревяшка ж 1) (кусочек дерева) дечка юьхк 2) разг. (деревянная нога) дечка ког

держава ж высок. пачхьалкх; великие ~ы - яккхий пачхьалкхаш

держатель м 1) (владелец) дерг; ~ займа - заёмаш ерг 2) (приспособление)- д1алоцург

держать несов. 1) кого-что латто; (на вы*тянутых руках) кховдийна латто; ~ в руке (или на руках) каралаьцна (или караэцна) латто; ~ ребёнка на руках - бер карахь латто; ~ ребёнка за руку- беран куьг лаца 2) кого (заставлять находиться где-л.) валло; ~ в тюрьме-набахтехь валло 3) кого-что (хранить где-л.) латто; ~ кур в са*рае - котамаш божал чохь латто; ~ молоко на холоде- шура шелонгахь латто 4) что (служить опорой) сацо, латто 5) что (со*хранять какое-л. положение) сацо латто; ~ руку вытянутой - куьг д1адахийтина латто 6) кого-что (иметь) хила; (в хозяйстве) тж. кхаба; ~ корову- етт кхаба; ~ лавочку - туька хила 7) (двигаться в определённом направлении) оза; держи вправо - аьтту aгlop оза ; ~ речь - къамел дан; ~ пари – хьашлаг1а йилла; не уметь ~ себя - лела ца хаа; ~ чью-л. сторону- цхьаьнгахьа оза; ~ ухо востро - лерг сема хила; ~ экзамен -экзамен д1аяла; ~ язык за зубами - шен мотт шегахь кхаба; ~ в памяти -дагахь латто; ~ в своей власти - шен карахь латто; ~ в тай*не- къайлехь латто; ноги не держат - когаш т1ехь ца латтало (к1адвелла, г1елвелла); ~ под замком – дог1а тоьхна латто

держаться несов. 1) за кого-что лаьцна латта; ~ за руку - куьг лаьцна латта 2) за что латта; пуговица держится на одной нитке - нуьйда цхьана те т1ехь лаьтта 3) (ве*сти себя) лела; он держится очень скромно- ч1ог!а г1иллакхе лела иза 4) (не сдаваться) кара ца даха; крепость держится – гlaп кара ца йоьду 5) (сохраняться) латта; ветхий дом ещё держится - тиша ц1енош х1инца а лаьтташ ду ; ~ на ногах - когаш т1ехь латтавала; он держится того мнения, что... - изза... ойла йолуш ву

дерзание с майрра г1ертар

дерзать несов. майрра г1ерта

дерзить несов., кому разг. к1оршаме хила; ~ старшим - баккхийчаьрца к1оршаме хила

дерзкий, -ая, -ое 1) (грубый) к1оршаме; ~ий человек – к1оршаме стаг 2) (смелый) майра; ~ие мечты - майра ойланаш

дерзнуть сов. майра г1орта

дерзость ж 1) (грубость) к1оршамалла 2) (смелость) майралла

дёрн м бай '

дернистый, -ая, -ое байн, бай болу; ~ая земля - байн латта

дёрнуть однокр., кого-что 1) (рвануть) озо 2) (неожиданно тронуться) д1алелха; лошади ~ли -говраш д1алилхира

дерюга ж 1) (холст) гата 2) перен. разг. гата

десант м 1) десант ; высадить ~ -десант йоссо 2) десант; морской ~ - х1ордан десант

десантник м десантхо

десантный, -ая, -ое десантийн; ~ая опе*рация - десантийн операци

десерт м десерт

десертный, -ая, -ое десертан; ~ое вино - десертан чаг1ар ; ~ая ложка - десертан 1айг

дескать частица разг. деца; ты, ~, сам виноват - хьо, деца, хьо бехке ву

дёсны мн (ед. десна ж) доьлаш

деспот м деспот

деспотизм м деспотизм, деспоталла

деспотический, -ая, -ое (прил. к деспо*тия) деспотин; (прил. к деспот) деспотан

деспотичный, -ая, -ое деспотан; ~ая на*тура - деспотан амале стаг

десятеро числ. собир. итт

десяти= «итт» , мас.: деся*тирублёвый - туьманан

десятибалльный, -ая, -ое итт баллан; ~ая система -оценок итт баллан система

десятиборье с итт хьуьнар къовсар

десятиведёрный, -ая, -ое итт ведар долу (или доьду); ~ая бочка - итт ведар доьду боьшка

десятиградусный, -ая, -ое итт градус [иолу]; ~ мороз - итт градус шело

десятигранник м иттсаберг

десятигранный, -ая, -ое итт са болу

десятидневный, -ая, -ое итт дийнан; ~ отпуск - итт дийнан отпуск

десятиклассник м, ~ца ж уьтталг1ачу классерниг

десятиклассный, -ая, -ое итт классан

десятикопеечный, -ая, -ое итт кепекан; (стоимостью в 10 коп.) итт кепек механ; ~ая монета - итт кепекан нахарт; ~ый би*лет - итт кепек механ билет

десятикратный, -ая, -ое уьттазза сов; ~ размере - уьттазза алсамчу барамехь

десятилетие с 1) (срок) итт шо 2) (годов*щина) итт шо кхачар

десятилетка ж итт класс; кончить ~у - итт класс яккха

десятилетний, -яя, -ее 1) (о сроке) итт шеран; ~ее обучение - итт шарахь дешар 2) (о возрасте) итт шо кхаьчна; ~ий маль*чик- итт шо кхаьчна к1ант

десятимесячный, -ая, -ое 1) (о сроке) итт беттан; ~ые курсы - итт беттан курсаш 2) (о возрасте) итт бутт кхаьчна

десятиметровый, -ая, -ое итт метр деха

десятина ж уст. дистин

десятирублёвка ж разг. туьма

десятирублёвый, -ая, -ое туьманан

десятитысячный, -ая, -ое итт эзарлаг1а

десятичный, -ая, -ое: ~ые дроби - иттанний дакъаллаш

десятиэтажный, -ая, -ое уьттазза т1ек1елдина

десятка ж 1) (цифра) итт 2) (карта) иттанча 3) разг. (десятирублёвка) туьма

десятник м десятник

десяток м 1) (единица счёта) итт; ~ок яиц - итт xloa 2) (о возрасте) итт шо; седь*мой ~ок –ворх1алг1а итт 3) мн. ~ки - иттаннаш ; он не робкого ~ка - осалчарах вац иза

десятый, -ая, -ое 1. числ. уьтталг1а, итталг1а; ~ая страница – уьтталг1а aгlo; ~ое сентября – уьтталг1а сентябрь 2. в знач. сущ. ~ая ж мат. уьтталг1аниг; одна ~ая - цхьаъ уьтталг1аниг

десять числ. (десяти, десятью) итт; ~ человёк - итт стаг; делить на десять- иттанна декъа;

~ тысяч - итт эзар

десятью нареч. уьттазза; ~ десять – сто - уьттазза итт—б1е

детализация ж духе кхиар, детализаци

детализировать сов. и несов., что духе кхиа; детализаци ян; ~ план - планна де*тализаци ян

деталь ж 1) деталь ; тракторные ~и - тракторам деталаш 2) (частность) дух; вдаваться в ~и - духе кхиа

детальный, -ая, -ое ма-дарра долу, дуьхенгара; ~ое изложение - ма-дарра дийцар; ~ое исследование - дуьхенгара таллар

детвора ж собир. разг. бераш, берийн сур

детдом м (детский дом) берийн ц1а, дет*дом

детдомовский, -ая, -ое берийн ц1ийнан (или цlepa)

детектив м детектив

детективный, -ая, -ое детективан; ~ ро*ман - детективан роман

детёныш м к1орни

дети мп. бераш; театр для детей - берийн театр; ~ мои! - сан бераш!

детина м разг. д1ут1а, б1от1а

детишки мн. ласк. [кегий] бераш

детище с кхоллам

детонатор м 1) (вещество) детонатор 2) (запал) лергамолха, капсуль

детонация ж детонаци

детонировать несов. детонаци ян

деторождение с бераш дар

детоубийство с бер дер

детоубийца м и ж бердийнарг

детсад м. (детский сад) берийн беш

детский, -ая, -ое 1. берийн; ~ий дом - берийн ц1а; ~ий сад - берийн беш; ~ая кровать- берийн маьнга 2. в знач. сущ. ~ая ж берийн чоь ; ~ое место анат. - беран ц1а

детство с бералла; друг ~а -бераллин доттаг1; с ~а - бераллахь дуьйна; в ~е - беран хенахь

деть сов., кого-что, разг. (засунуть, уб*рать) дахьа; куда ты дел мою книгу?- сан книга мича яьхьна ахь?

деться сов. разг. даха; куда он _делся?- мича вахна иза?; он не знал, куда ~ от стыда - эхь хетта, ша мича вер ву ца хаьара цунна; куда нам ~? - мича довла тхо?

де-факто нареч. долуш

дефект м ант, дефект, айп, сакхт, к1айдарг; товар с ~ом -сакхт долу товар

дефективный, -ая, -ое сакхте, айпе; ~ ребёнок - сакхте бер

дефектный, -ая, -ое айпе, сакхте, айп долу, сакхт долу, дефект йолу; ~ экзем*пляр - сакхт долу экземпляр

дефиле с нескл. воен. (ущелье) 1ин

дефис м дефис, сизалг

дефицит м 1) эк. (убыток) дефицит 2) (нехватка товаров) дефицит ; ~ в товарах - товарашна къен хилар

дефицитный, -ая, -ое 1) (убыточный) зене; ~ое предприятие - зене предприяти 2) (редкий) къен; ~ый товар - къен товар

деформация ж деформаци

деформировать сов. и несов., что кеп хийца (или йохо)

деформироваться сов. и несов. кеп хийцаяла (или талха)

децентрализация ж децентрализаци

децентрализовать сов. и несов., что де*централизаци ян; ~ управление- урхаллина децентрализаци ян

деци= «уьтталг1анигт» , мас.: дециметр - дециметр (10 см я метран уьтталг1а дакъа)

дечиг-пондар м дечиг-пондар (националь*ный чеченский струнный инструмент)

дешеветь несов. дораха хила, дайдала

дешевизна ж дорахалла

дешёвка ж разг. 1) (низкая цена) байн мах, бораха мах; продать по ~е- дораха дохка 2) перен. маьхза; эти стихи — ~а - мехаза байташ ю уьш

дёшево нареч. 1) (недорого) дораха; ~ купить - дораха эца 2) перен. атта; он ~ отделался - и атта к1елхьаравелира

дешёвый, -ая, -ое 1) дораха; ~ые това*ры - дораха товараш 2) перен. аьрта; ~ая шутка- аьрта забар

дешифровать сов. и несов., что шифр яста

дешифровка ж шифр ястар

де-юре нареч. законехь ма-догг1уура

деяние с уст. [х1ума] дар; великие ~я - сийлахь-даккхий х1уманаш дар; преступ*ное ~е юр. - зулам дар

деятель м г1уллакххо; государственный ~ - пачхьалкхан г1уллакххо; политический ~- политикин г1уллакххо

деятельность ж г1уллакх; общественная ~ - юкъараллин г1уллакх; революционная ~ - революцин г1уллакх; научная ~- 1илманан г1уллакх

деятельный, -ая, -ое хьуьнаре, каде, т1ахъаьлла; ~ человек - хьуьнаре стаг

Carolina

джаз м джаз

джейран м хьех

джем м джем; яблочный ~ - 1ежийн джем

джемпер м джемпер

джентльмен м джентельмен (оьзда стаг)

джентльменский, -ая, -ое джентельменан

джигит м бере, говрхьовзорхо

джигитовать несов. говр хьовзо

джигитовка ж говр хьовзор

джинн м фольк. жин

джунгли мн. геогр. джунглеш

дзот м (дерево-земляная огневая точка) воен. дзот

диабет м мед. диабет; сахарный ~ - шекаран диабет

диагноз м диагноз; поставить ~ -диагноз х1отто

диагональ ж 1) мат. диагональ ; по ~и - диагоналехь 2) текст. диагональ

диаграмма ж диаграмма

диалект м лингв. диалект, меттан га

диалектик м филос. диалектикахо, диа*лектик

диалектика ж филос. диалектика; мате*риалистическая ~ -материализмин диалек*тика; ~ истории -историн диалектика

диалектический, -ая, -ое диалектикин; ~ метод - диалектикин метод; ~ материализм - диалектикин материализм

диалектологический, -ая, -ое диалектоло*гин; ~ атлас - диалектологин атлас

диалектология ж диалектологи

диалог м диалог, къамел

диамат м (диалектический материализм) диамат

диаметр м мат. диаметр; ~ круга -гонан диаметр

диаметральный, -ая, -ое диаметральни ; ~ая противоположность- юззина б1останалла

диапазон м 1) муз. диапазон 2) перен. (охват, раз*мер) диапазон, чулацам

диапозитив м фото диапозитив

диафрагма ж 1) анат. оьз 2) физ. диа*фрагма

диван м (мебель) диван

диверсант м диверсант

диверсионный, -ая, -ое диверсии, диверсантийн; ~ая группа - диверсантийн группа

диверсия ж воен. диверси

дивиденд м эк. дивиденд

дивизион м дивизион

дивизионный, -ая, -ое воен. (прил. к ди*визион) дивизионан; (прил. к дивизия) дивизин

дивизия ж воен. дивизи; стрелковая ~ - г1ашлойн дивизи

дивиться несов., кому-чему, разг. цецдийла, тамаша бан

дивный, -ая, -ое 1) уст. (удивительный) тамашена; ~ые дела - тамашена г1уллакхаш 2) (прекрасный) тамашена; ~ый голос - тамашена аз

диво с разг. тамаша; что за ~? - ма тама*ша бу xlapa?; ~, что он остался жив - и дийна висар тамаша бу ; на ~ - тамашена

дидактизм м дидактизм

дидактика ж дидактика

дидактический, -ая, -ое 1) дидактикин; ~ие принципы - дидактикин принципаш 2) (поучительный) хьехаман

диета ж диета; соблюдать ~у - диета лело; молочная ~а - машанан диета

диетический, -ая, -ое диетин; ~ое питание - диетин кхача

дизель м тех. дизель

дизельный, -ая, -ое тех. дизелан; ~ мо*тор - дизелан мотор

дизентерия ж мед. дизентери, чохьлазар

дикарка ж акха зуда

дикарь м 1) (первобытный человек) акха адам 2) (некультурный человек) акха х1ума 3) перен. разг. (нелюдимый человек) акха стар 4) разг.: жить на юге дикарём - къилбехь акхаваьлла ваха

дикий, -ая, -ое 1) (неприрученный) акха; ~ие звери - акхарой, акха дийнаташ; ~ая утка - акха бад 2) (некультивированный) акха [даьлла]; ~ий виноград - акха кемсаш; ~ий лук- акха хох 3) перен. (нелюдимый) акха; ~ий ребёнок - акха бер

дикобраз м зоол. дикобраз

диковина, ~ка ж разг. тамашена х1ума ; в ~ку- инзаре хета; это ему не в ~у - и-м тамашена ца хетара цунна

диковинный, -ая, -ое тамашена, инзаре

дикорастущий, -ая, -ее акха долу; ~ие деревья - акха долу дитташ

дикость ж 1) акхаралла, акха хилар; лес поразил меня своей ~ - оцу хьуьнан акха хиларо цецваьккхира со 2) (нелюди*мость) акхалла 3) перен. (необузданность, дикий нрав) эмалкалла

диктант м диктант

диктатор м диктатор

диктаторскиий, -ая, -ое диктаторан; ~ая власть - диктаторан 1едал

диктаторство с диктаторалла

диктатура ж диктатура ;~ пролета*риата - пролетариатан диктатура

диктовать несов., что 1) д1адеша, деша 2) перен. (предписывать) [дан] т1едожо; ~ условия мира -машаран билламаш т1еэго

диктовка ж д1адешар; писать под ~у – д1адоьшуш язъян ; делать что-л. под чью-л. ~у - цхьаммо т1едожорца цхьа х1ума дан

диктор м диктор

дикторский, -ая, -ое дикторан; ~ голос - дикторан аз

диктофон м диктофон

дикция ж дикции ; хорошая ~ - дика дикции

дилемма ж дилемма

дилетант ж, ~ка ж дилетант

дилетантский, -ая, -ое дилетантам, дилетанташха; ~ое исполнение- дилетанташха кхочушдар

дилетантство с дилетанталла

дилижанс м пайтон

динамизм м динамизм

динамик м динамик

динамика ж физ. динамика; ~ общест*венного развития перен.- юкъараллин кхиаман динамика

динамит м динамит

динамический, -ая, -ое динамически; ~ое развитие - динамически кхиар

динамичность ж динамикалла

динамо с нескл.: ~машина ж тех. дина*мо (генератор)

динамометр м динамометр, ницкъбустург

династия ж 1) династи, некъе 2) перен. (поколение) т1аьхье

динозавр м динозавр

диоптрия ж диоптри

дипкурьер м (дипломатический курьер) дипгеланча

диплом м диплом; ~ кандидата медицин*ских наук - лоьрийн 1илманийн кандидатан диплом

дипломат м дипломат

дипломатический, -ая, -ое дипломатин; д~ие сношения - дипломатин юкъаметтигаш

дипломатичный, -ая, -ое говза, диплома*та санна; ~ ответ - говза делла жоп

дипломатия ж дипломати

дипломированный, -ая, -ое диплом йолу; ~ инженер - диплом йолу инженер

дипломник м, ~ца ж разг. дипломхо

дипломный, -ая, -ое дипломан; ~ая ра*бота - дипломан болх

директива ж директива ; ~ы съезда - съездан директиваш

директивный, -ая, -ое директива лун, директиван; ~ые органы - директиван органаш; ~ые указания -директиван т1ехьажамаш

директор м директор

дирекция ж дирекци

дирижаблестроение с дирижаблаш яр

дирижабль м дирижабль

дирижёр м дирижёр

дирижёрский, -ая, -ое дирижёран; ~ая палочка - дирижёран г1аж

дирижировать несов., чем дирижералла дан; ~ оркестром - оркестрана дирижералла дан

дисгармония ж 1) муз. дисгармони 2) перен. барт бохор, барт эг1ор

диск м диск, экъа; ~ автомата воен.- автоматан диск; метать ~ спорт.- диск кхосса; ~ Луны -Беттан диск

дисквалификация ж дисквалификаци

дисквалифицировать сов. и несов., кого-что (лишить квалификации) дисквалифи каци ян, говзалла йохо; (лишить прав) бакъо д1аяккха; ~ спортсмена- спортсменан говзалла йохо

дисквалифицироваться сов. и несов. говзалла ян, квалификаци ян, дисквалификаци хила

дисковый, -ая, -ое дискан; (круглый) горга; ~ая пила - горга херх

дискредитация ж дискредитаци, теша байар, сий дайар

дискредитировать сов. и несов., кого-что (подорвать доверие) тешам байа; (умалить) сийсаздан; ~ себя - сийсаздала

дискриминация ж дискриминаци ; расовая ~ -расийн дискриминаци

дискриминировать сов. и несов., кого-что дискриминаци ян

дискуссионный, -ая, -ое къийсаме; ~ статья - къийсаме статья

дискуссия ж дискусси, къовсар

дискутировать несов., что, о чём дискусси ян, къовса

дислокация ж дислокаци

дислоцировать сов. и несов., кого-что воен. дислокаци ян, д1асатардан

дислоцироваться сов. и несов. дислокаци хила, д1атардала

диспансер м диспансер

диспансеризация ж диспансеризаци

дисперсия ж физ. дисперси ; ~ cвета - серлонан дисперси

диспетчер м диспетчер

диспетчерский, -ая, -ое 1. диспетчеран; ~ий пункт - диспетчеран пункт 2, в ; сущ. ~ая ж диспетчеран чоь

диспозиция ж воен. диспозици

диспропорция ж диспропорци

диспут м диспут, къовсам

диспутировать несов. диспут ян, къийсаме дилла

диссертант м, ~ка ж диссертант

диссертация ж диссертаци (1им болх); докторская ~ - докторан диссертаци

диссимиляция ж диссимиляци

диссонанс м 1) муз. диссонанс 2) перен. (разлад) дохор, талхор; внести ~ в ра*боту - болх бохо

диссонировать несов. муз. мукъам бохо, талхо

дистанция ж 1) дистанци, геналла ; стрельба на большие ~и - гена тоьпаш кхийсар 2) ж.-д. дистанци ; сойти с ~и спорт.- дистанци т1ера вала

дистиллировать сов. и несов., что ц1андан, дистиллировать дан; ~ованная вода - дистиллировать дина хи

дистилляция ж дистилляци

дистрофия ж мед. дистрофи

дисциплина 1 ж (установленный порядок) низам; трудовая ~а - къинхьегаман низам; соблюдать ~у - низам лардан

дисциплина 2 ж (учебный предмет) дис*циплина ; историче*ская ~ - историн дисциплина

дисциплинарный, -ая, -ое низаман; (свя*занный с нарушением дисциплины) низам талхоран; ~ый устав - низаман устав; ~ое взыскание - низам талхорна та1зар

дисциплинированность ж низам хилар

дисциплинированный, -ая, -ое низаме, ни*зам долу; ~ ученик - низаме дешархо

дисциплинировать сов. и несов., кого-что низам дан (или xloттo); (приучить к по*рядки) низам 1амо

дитя с (ребёнок; тж. перен.— о наивном, неопытном человеке) бер; ~ природы - 1аламан бер

дифирамб м лит. дифирамб

дифтерийный, -ая, -ое мед. дифтерин; ~ больной – дифтерин цамгархо

дифтерит м разг. дифтерит

дифтеритный, -ая, -ое разг. дифтерит йолу

дифтерия ж мед. дифтери

дифтонг м лингв. дифтонг

дифференциал м дифференциал

дифференииальный, -ая, -ое 1) (неоди*наковый) дифференциален; ~ый тариф - дифференциален тариф 2) мат. дифференциалан; ~ое исчисление - дифференциалан ларам

дифференциация ж дифференциаци

дифференцировать сов. и несов., что 1) (разграничить) дифференциаци ян 2) мат. дифференциал каро

дифференцироваться сов. и несов. диф*ференциаци хила

диффузия ж физ. диффузи

диффузный, -ая, -ое физ. къаьсташ доцу, даьржина

дичать несов. акхадала

дичиться несов., кого-чего и без доп., разг. къехка;~посторонних- нехан нахах къехка

дичок м 1) (деревце) синтар 2) перен. разг. (о ребёнке) акха бер

дичь ж 1) собир. (дикие птицы, звери) экха 2) (мясо) экхан жижиг 3) разг. (глу*хое место) пана мохк 4) разг. (вздор, неле*пость) к1адбоцург; не пори дичи – к1адбоцург ма дийца

длина ж йохалла; измерить в ~у и в ширину- йохалла а, шоралла а юста; меры ~ы- йохаллин барамаш; ~ой в че*тыре метра - йиъ метр деха

длинноволновый, -ая, -ое ехачу тулг1енан; ~ая радиостанция - ехачу тулг1енийн радиостанци

длинноволосый, -ая, -ое еха месаш йолу

длинноногий, -ая, -ое беха когаш болу

длинноносый, -ая, -ое беха мара болу, мара беха

длинный, -ая, -ое 1) деха; ~ путь - беха некъ 2) т.к. кратк. ф. в знач. сказ., кому (о размере чего-л.) деха ду; пальто ему длинно- пальто еха ю цунна ; у него ~ язык - мотт соцуш вац и

длительность ж дохалла (хан); ~ рабо*чего дня - белхан дийнан дохалла

длительный, -ая, -ое деха; (затянувший*ся) дахделла; ~ый отпуск- еха отпуск; ~ая болезнь -яхъелла цамгар

длить несов., что дахдан

длиться несов. хила, дахдала; урок ~ся сорок пять минут - урок хуьлу шовзткъе пхеа минутехь

для предлог с род. п., указывает на назна*чение чего-л., переводится суф. =хьама; =на (род. п.), =н (дат. п.), передаётся тж. ин*финитивом; купить куклу ~ девочки – йо1ана тайниг эца; ~ меня время дорого - суна хан еза ю; он приехал сюда ~ отдыха - кхуза сада1а веана иза; вагон ~ курящих- цигаьрка узучеран вагон; это вредно ~ здоровья детей - берийн могушаллина зене ду иза; книга ~ детей - берийн книга; ведро ~ воды - хи лело ведар

дневалить несов. воен. гоьзанчалла дан

дневальный м воен. гоьзанча

дневать несов.: он там днюет и ночует разг.- цо цигахь де-буьйсанаш доху

дневник м дневник; вести ~ дневник- ле*ло; школьный ~- дешархочун дневник; ~ съезда- съездан дневник

дневной, -ая, -ое 1) дийнан, дийнахь до*лу; ~ой свет-дийнан серло; ~ая смена - дийнахь йолу смена 2) (производимый за день) [цхьана] дийнан; ~ой заработок- цхьана дийнан алапа

=дневный , мас.: двухдневный- шина дийнан

днём нареч. дийнахь; ~ и ночью - дийнахь а,буса а;сегодня ~ - тахана дийнахь; завтра ~- кхана дийнахь ; ~ с огнём не сыщешь- дийнахь стогарца а карор дац

днище с бух; ~ улья - ваз

дно с бух; ~бутылки - шишанан бух; на дне- бухахь; морское ~ -х1ордан бух ;идти ко дну- [хи] буха даха; золотое ~-дашо хазна; перевернуть всё вверх ~м -доллу х1ума а т1ек1елтоха; пить до дна - дерриг д1амала

до 1 предлог с род. п. 1) кхаччалц; суф. -ли., -алц; до вечера - сарралц; до сих пор (о времени) х1инццалц; (о пределе) кхуззалц; до тех пор (о времени) х1етталц; (о пре*деле) кхаччалц; до города осталось пять километров – г1ала кхача пхи километр йисна; промокнуть до костей –даь1ахкашка кхаччалц вашо 2) (прежде, перед) хилале, суф. -ле; до завтрака мы ходили купаться –х1ума кхаллале лийча дахара тхо; до на*шей эры - вайн эра т1еяле; до революции - революци хилале; до войны – т1ом хилале 3) (приблизительно, около) гергга, кхаччале; зал вмещает до тысячи человек - зал чу эзар гергга стаг хоьу; мороз доходит до тридцати градусов- шело ткъе итт гра*дусе кхаччалц хуьлу ; ему не до вас - шу дагадог1учохь вац иза; мне нет дела до этого - цуьнан бала бац суна; до чего инте*ресная книга-мел хаза ю книга; до востре*бования – д1адеххалц

до= 1. приставка глагольная, обозначаю*щая: 1) доведение действия до завершения - дала, д1а = , напр.: доесть - диъна дала, до*ехать д1акхача 2) достижение цели, пре*дела, передается наречием на = алц, напр.: дожить до коммунизма - коммунизм хиллалц ваха 3) пополнение чего-л. – т1е=, напр.: досыпать- т1едохка 4) доведение действия до какого-л. результата, при глаголах на =ся дала, [д1а]кхача, напр.: добудиться - самадаккхадала; дозвониться - телефон д1акхача 5) достижение отрицательного ре*зультата, при глаголах на =ся дала, напр.: добегаться - идда дала 2. приставка прила*гательных со значением предшествования - хьалхара, напр.: дореволюционный - рево*люцил хьалхара 3. приставка наречий =даллалц, напр.: добела –к1айдаллалц; досу*ха - дакъадаллалц

добавить сов., что и чего т1етоха; мне не*чего ~ к сказанному- аьллачунна т1етоха х1ума дац сан

добавиться сов. т1екхета

добавка ж разг. т1етухург

добавление с 1. (действие) т1етохар 2. (то, что добавлено) т1етухург ; в ~ к сказан*ному- аьллачунна т1е

добавочный, -ая, -ое т1етуху, совнаха; дать ~ое время спорт.- совнаха хан яла

добегаться сов. разг. идда дала; ~ до изне*можения – х1отталц ида; добегался! - идда вели!

добежать сов. д1акхаччалц вада; ~ до дома – ц1а кхаччалц вада

добела нареч. к1айдаллалц; отмыть ~- к1айдаллалц дила; раскалить ~ - к1айдаллалц ц1ийдан

добить сов. 1) кого-что (убить) дийна д1адаккха; ~ раненого зайца- чов хилла пхьагал йийна

д1аяккха 2) кого-что (раз*громить) вохийна д1аваккха 3) что (раз*бить до конца) дохийна

д1адаккха

добиться сов. 1) (достичь) чего- кхочушдан, даккха, реже - кхача; ~ успеха-толам баккха; он добился своего - ша бохучу кхаьчна иза 2) чего от кого-чего- дзккхадала; я не мог от него ничего ~ - цуьнгара х1умма а даккха ца делира соьга

доблестный, -ая, -ое сийлахь, турпала; ~ая армия - сийлахь эскар; ~ый труд - сийлахь къинхьегам; ~о (нареч.) сражаться - турпала лета

доблесть ж в разн. знач. сийлалла, турпалалла; воинская ~- т1емалойн сийлалла; трудовая ~ -къинхьегаман сийлалла

добрать сов., кого-что и кого-чего –т1еэца; не ~ чего-л.- цхьа х1ума кхоччуш (или тоъал, или оьшшучул) ца эца

добраться сов., до кого-чего, разг. 1) (до какого-л. места) д1акхача; мы едва ~лись до дому- халла ц1а д1акхечира тхо 2) (вник*нуть) духе кхиа; наконец [мы] ~лись до сути- дела эххар а г1уллакхан духе кхиира [тхо] ; я ещё до него доберусь! - цунна т1е а кхочур ву со!

добрести сов. (дойти с трудом) халла д1акхача; (дойти не спеша) меллаша д1акхача; мы еле-еле ~ли - халла д1акхечира тхо; гуляя, мы ~ли до леса - лела-аш д1акхечира тхо хьуьнах

добреть несов. (становиться добрее) дика хила, дог дика хила, комаьрша хила, комаьршадала

добро 1 с 1) (хорошее, полезное) диканиг, дика, дика дерг, хайра; сделать много ~а людям - нахана дуккха а дика дан; желать кому-л. ~а - цхьанна диканиг лаа; ~о и зло- дика а, вон а 2) собир. разг. (имуще*ство) хьал; чужое ~о - нехан хьал; беречь колхозное ~о - колхозан хьал лардан ; поминать кого-л. ~ом - диканна цхьаъ дагалеца; не к ~у- диканна дац; нет худа без ~а посл. - дика доцуш, вон хир дац

добро 2 1. в знач. сказ. безл. дика ду 2. в знач. усл. союза дика дара; ~ бы он сам был здесь - дика дара, и ша кхузахь велахьара ; ~пожаловать! - диканца дог1ийла!

доброволец м шен лаамерниг; он пошёл в армию ~льцем - шен лаамехь вахара иза арме

добровольный, -ая, -ое шен лааме, шен лаамехь долу; ~ое общество- шен лааме юкъаралла

добровольческий, -ая, -ое шайн лаамечеран; ~ отряд - шайн лаамечеран тоба

добродетель ж дикалла, бакъхьаралла

добродетельный, -ая, -ое дика, бакъхьара; ~ человек- бакъхьара стаг; ~ посту*пок -дика г1уллакх

добродушие с догдикалла

добродушный, -ая, -ое дог дика; ~ чело*век - дог дика стаг

доброжелатель м, ~ница ж дика луург

доброжелательность ж [нахана] диканиг лаар

доброжелательный, -ая, -ое диканиг луу; ~ сосед - диканиг луу лулахо

доброкачественность ж дикалла

доброкачественный, -ая, -ое дика; ~ый товар -дика товар; ~ая работа - дика болх ; ~ая опухоль -зуламе доцу дестар

добром нареч. разг. диканца; лучше ~ отдай - диканца схьаелча тоьлу хьуна

добропорядочный, -ая, -ое уст. бакъхьара, къепе

добросердечие с дог дика хилар

добросердечность ж догдикалла

добросердечный, -ая, -ое дог дика; ~ че*ловек- дог дика стаг

добросить сов., что т1екхаччалц(или д1акхаччалц) д1акхосса; ~ до линии -сиза т1е кхаччалц д1акхосса

добросовестность ж даггара хилар

добросовестный, -ая, -ое даггара; ~ый человек - даггара стаг; ~о (нареч.) отно*ситься к своим обязанностям - шен декхарш т1ехь даггара хила

добрососедский, -ая, -ое дикачу лулаллин; быть в ~их отношениях - дикачу лулаллин юкъаметтиг йолуш хила

доброта ж дикалла; красота до полу*дня, ~а до смерти посл.- хазалла—делккъалц, дикалла — валлалц; по ~е [своей] - [ша] комаьрша хиларна

добротность ж дика хилар

добротный, -ая, -ое дика; ~ая ткань - дика к1ади

добрый, -ая, -ое дика; ~ый человек- дика стаг; ~ое сердце- дика дог ; будьте ~ы! –диканиг!; ~ый день! - де дика хуьлда! (см. тж. день); с ~ым утром!-1уьйре дика хуьлда!; всего ~ого! - дика мел дерг1, 1одика йойла!; в ~ый час!- дика сахьт хуьлда!; ~ый малый- дика адам; люди ~ой воли- лаам дика нах; по ~ой воле -шен лаамехь; ~ая половина- тоьлуш долу дакъа; ~ых три часа-дуьззина кхо сахьт; чего ~ого он ещё приедет - схьакхача там бара иза

добряк м, ~чка ж разг. диканиг

добудиться сов. разг. самадаьлла дала; его не добудишься - иза самаваьлла ца волу

добывание с 1) лахар; ~ средств к жизни - ваха рицкъ лахар 2) даккхар; ~ каменно*го угля –б1аьлган к1ора баккхар

добывать несов. 1) см. добыть 1; 2) что (из недр земли или переработкой) даккха; ~ нефть -мехкадаьтта даккха; ~ бензин из нефти - мехкадаьттанах бензин даккха

добывающий, -ая, -ее доккху; ~ая про*мышленность – маь1данаш доху промышлен*ность

добыть сов. I) кого-что (достать, при*обрести) каро; я ~л необходимые мне книги -сайна оьшу книгаш карийна суна 2) см. добывать 2

добыча ж 1. чего (действие) даккхар; ~ нефти - мехкадаьтта даккхар 2. (трофей) х1онц; (охотничий) ижу; попалась хорошая ~ -дика ижу карийна

доварить сов., что кхехкийта, кхехкийна далийта

довариться сов. кхехка, кхихкина дала

довезти сов., кого-что д!акхачо, д!адига; ~ до дому ц!а [кхаччалц] д!авига

доверенность ж тешалла; получить деньги по ~и - тешаллица ахча эца

доверенный, -ая, -ое 1. теш вина, тешна дитина; ~ое лицо- теш вина стаг 2. в знач. сущ. ~ый м тешвинарг

доверие с тешам; потерять ~е к кому-л. - цхьаьннах тешам бан; завоевать чьё-л. ~е - цхьаннан тешам болийта; вотум ~я - тешаман вотум; оказывать кому-л. ~е- цхьаьннах теша; его слова не заслуживают ~я - цуьнан дешнех теша хьакъ дац

доверитель м, ~ница ж тешам белларг

доверить сов., 1) кого-что (поручить) теш*на дита; ~ кому-л. свой деньги - шен ахча цхьаннах тешна дита 2) что и с неопр. (дать доверенность) теша; ~ получить деньги - ахча схьаэцийта теша; ~ тайну - къайле йийца

довериться сов., кому-чему теша

доверху нареч. берттелц; наполнить что-либо ~ -цхьа х1ума берттелц юза

доверчивость ж тешам хилар

доверчивый, -ая, -ое теша[ш долу]; ~ че*ловек - тешаш волу стаг

довершение с чекхдаккхар ; в ~ че*го-л. - цу т1е

довершить сов., что чекхдаккха; ~ на*чатое дело -долийна г1уллакх чекхдаккха

доверять несов. 1) см. доверить; 2) кому-чему (верить) -теша; я ему не ~ю - со цунах ца теша

довесить сов., что и чего кхоччуш оза

довесок м т1етасар

довести сов. 1) кого (проводить) д1акхачо, д1адига; ~ до дому- ц1а кхачо 2) что до че*го д1акхачо; ~ дорогу до районного центра - некъ районан центре д1акхачо ; ~ до слёз-доьлхучу хьола т1е даккха; ~ до сведения-д1ахаийта; ~ дело до конца – г1уллакх чекх*даккха

довестись сов. безл., кому с неопр., разг. хила; мне ~лось встретиться с ним - цунах кхетар хилира сан; мне не ~лось там побывать- цига кхачар ца хилира сан

довод м хетарг, моьттург; ваши ~ы не убедительны - шуна хетарг тешош дац; при*водить ~ы -бахьанаш дало

доводиться несов. 1) см. довестись; 2) (быть кем-л. кому-л.) [хуьлуш] хила; он доводится мне дядей [по отцу] - иза сан ден ваша хуьлу

довоенный, -ая, -ое т1емал хьалхара, т1ом хилале хилла; ~ое время – т1ом хилале хилла хан

доволакивать несов., доволочить, доволочь сов., кого-что, разг. [текхош] д1акхачо

довольно 1. нареч. (удовлетворённо) реза хилла; он ~ улыбался - реза хилла велакъежира иза 2. в знач. сказ. тоьур ду; с меня и этого ~ - соьгара иза а тоьур ду; ~ спо*рить - тоьур ду къийса; на сегодня ~ -таханенна тоьур ду; ~! - тоийта! 3. в сочет. с прил. и нареч. (достаточно) дикка;

(поря*дочно) тоъал; было уже ~ поздно- дикка т1аьхьа дара иза; ~ хороший - тоъал дика; прошло ~ много времени - тоъал дукха хан яьллера

довольный, -ая, -ое реза долу; быть ~ым кем-л. - цхьанна реза хила; он доволен ра*ботой - и балхану реза ву

довольствие с воен. харж ; зачислить на ~ - харжана д1аязван; денежное ~ -ахчанан харж

довольство с 1) (удовлетворение) реза хилар; лицо его выражало ~о- цуьнан юьхьо гойтура иза реза хилар 2) (достаток) токхо, тоам; жить в ~е - токхонца ваха

довольствовать несов., кого-что, воен. харж латто; ~ войска- эскаршна харж латто

довольствоваться несов. I) чем (удовлетво*ряться) таам бан; реза хила; ~ скромным заработком –к1еззигчу алапих тоам бан 2) воен. (состоять на довольствии) харжехь хила

довыборы мн. т1ехаржамаш

догадаться сов., о чём и без доп. дагадан; хаа; проголодаешься — так хлеба достать ~ешься посл. - мацвелча, бепиг лаха дагадог1ур ду

догадка ж 1) (предположение) хетарг; теряться в ~ах - хетачарна т1ехь ойла йоха 2) разг. (сообразительность) атта дагадар; у него ~и не хватило - дагадар ийшира цуьна; дата ца деара цунна

догадливость ж дагадог1уш хилар

догадливый, -ая, -ое дагадог1у[ш долу]

догадываться несов. 1) см. догадаться; 2) о чём-л. шекхила

доглядеть сов., что, разг. чекхдаллалц хьажа; ~ спектакль - спектакле чекхъяллалц хьажа

догма ж догма

догмат м рел. догмат

догматизм м догматизм

догматик м догматик

догматический, -ая, -ое догматически; ~ое мышление - догматически ойла

догнать сов., кого-что т1аьхьакхиа

догнивать несов., догнить сов. дахкаделла дала

договариваться несов. см. договориться; ~ющиеся стороны - барт беш йолу аг1онаш

договор м ч1аг1ам; барт; (доку*мент) договор; мирный ~ -машаран ч1аг1ам; за*ключить ~ -ч1аг1ам бан (или договор дан); расторгнуть ~ - ч1аг1ам бохо

договоренность ж ч1аг1ам; действовать на основе ~и – ч1аг1ам ма-барра дан

договорить сов., что и без доп. къамел чекхдаккха; дайте ~ - къамел чекхдаккхийта; дийцина далийта; не ~ - къамел чекх ца даккха

договориться сов., о чём, с неопр. и без доп. (прийти к соглашению) барт хила; (условиться) барт бан

договорный, -ая, -ое хадийна, сацийна, барт бина, дийцина; ~ая цена -бийцина мах

догола нареч. дерзина, дерзинадаллалц; раздеть ~- верзинаваккха

догорать несов., догореть сов. даьгна дала; свеча догорела - ч1урам баьгнч баьлла

догружать несов., догрузить сов., что (закончить погрузку) [т1е]доьттина далийта; тж. чего (дополнить) т1едотта

додавать несов., додать сов., что и чего т1едала; додать оставшиеся десять рублей - дисна туьма т1едала

доделать сов., доделывать несов., что ди*на далийта; ~ работу-болх бина балийта; не ~ - лина ца далийта

доделка ж дина далийтар

додержать сов., додерживать несов.(до какого-л. времени) латто, сецо (или сацо); (до конца) чекхдалийта, чекхдаккха

додумать сов. ойла йина дала

додуматься сов., до чего дагадан, ойла кхача

доезжать несов. см. доехать; не ~я [до] станции - станце д1акхачале

доение с деттар, озар; ~ коров - хьелий деттар

доесть сов., что кхачо; (кончить есть) диъна дала

доехать сов. д1акхача (от говорящего); схьакхача (к говорящему); хьалакхача (вверх); охьакхача (вниз); ~ до места назначения - хьажжийначу д1акхача; ~ до дому- ц1а д1акхача

дожарить сов., что кхерзина далийта

дожариться сов. кхарзадала, кхарзаделла дала

дождаться сов., кого-чего хьажа; ~ по*езда- поезд яре хьажа; ~ лета - аьхкене хьажа; я его дождался -и схьавалц 1ийра со ; не дождусь нашей встречи - вай вовшахкхетаре сатийсина ца волу со; он до*ждался [того], что получил замечание - шега цхьа х1ума ца алийтича ца 1ийра иза

дождевальный, -ая, -ое с.-х. хи туху; ~ый аппарат, ~ая установка - хи туху аппарат

дождевание с с.-х. хи тохар

дождевик м 1) разг. (плащ) кхоллар 2) (гриб) чайпаш

дождевой, -ая, -ое дог1анан; ~ая вода – дог1анан хи; ~ой плащ – дог1анан плащ ; ~ой червь - дог1анан н1аьна

дождемер м дог1адустург

дождик м уменьш. от дождь; мелкий ~ - к1еззиг дог1а

дождливый, -ая, -ое дог1ане; ~ая осень –дог1ане гуьйре

дождь м дог1а; ~ перестал – дог1а сецна ; ~идёт – дог1а дог1у; проливной ~-кхевссина дог1у дог1а; ~ льёт как из ведра - серий санна дог1а дог1у; собирается ~ -дог1а дан г1ерта ; ~ искр- суьйнийн дог1а; золотой ~ - дашо дог1а

доживать несов. см. дожить; старик ~ет свой век- воккха стаг шен хан текхна волуш воллу

дожидаться несов., кого-чего 1) см. до*ждаться; 2) хьежа; ~ться поезда - поезде хьежа; не ~ясь - ца хьоьжуш

дожить сов. даха; что хиллалц даха; до глубокой старости - къена къанваллалц ваха ;до чего он дожил! - ма дакъаза вели иза!

доза ж барам

дозаривание с с.-х. хилийтар, хилла далийтар

дозатор м бустам

дозваться сов., кого (добиться, чтобы от*кликнулся) кхайкхина дистхилийта; (что*бы услышал) кхойкхуш хазийта; (чтобы пришел) кхайкхина дало; его не дозовёшь*ся- цуьнга кхайкхарх г1уллакх хир дац

дозволение с уст. пурба далар, бакъо ялар; с Вашего ~я - хьан пурбанца

дозволенный, -ая, -ое пурба делла, магийна, бакъо елла; ~ые приёмы борьбы спорт.- латарехь магийна кепаш

дозволить сов., дозволять несов., с неопр., уст. пурба дала, бакъо яла

дозвониться сов., до кого-чего и без доп. д1акхача, д1акхаччалц етта; к нему не до*звонишься- цуьнга телефон д1а ца кхочу

дозировать сов. и несов., что барам бан, барамашка декъа

дозировка ж барамашка декъар

дознание с юр. духе кхиар; произвести ~ -духе кхиа

дознаться сов. разг. (выведать) хаа; (выяснить) духе кхиа

дозор м воен. ха (хьожуш чеккхвалар); выслать ~- ха дахийта; обходить ~ом - го баккха

дозорный, -ая, -ое 1. ханан; ~ое суд*но мор. ханан кема 2. в знач. сущ. ~ый м хехо; выслать ~ых - хехой бахийта

дозревание с хилла далар, кхиъна далар

дозревать несов., дозреть сов. кхиа, хила; дать яблокам дозреть - 1ежаш хилийта

доиграть сов., что 1) левзина дала, чекхдаккха; ~ партию в шахматы - шахматех бал чекхбаккха 2) (на муз. инструменте) лекхна дала

доиграться сов., до чего, разг. левзина дала

доигрывание с [ловзар] чекхдаккхар; ~ партии - бал чекхбаккхар

доизбирать несов., доизбрать сов., кого-что т1ехаржа

доильник м шурайоккхург

доильный, -ая, -ое [хьелий] доьтту;~ аппарат - хьелий доьтту аппарат

доильщица ж хьелийозархо

доискаться сов., кого-чего, разг. [лоьхуш] каро ; ~ться правды - бакъдолчун духе кхиа; всё-таки я ~лся, когда это случи*лось - и хиллачу заманан духе кхиира со

доискиваться несов., чего, разг. (разузна*вать) хаа, духе кхиа г1ерта

доисторический, -ая, -ое историл хьалхара; ~ие времена - историл хьалхара хенаш

доить несов., кого 1) детта, оза 2) перен. дакха

доиться несов. (о молоке) дала; (о корове) озадала

дойка ж деттар, озар; механическая ~ -машинаца деттар

дойник м шурайоккхург

дойный, -ая, -ое детта, узу; ~ая корова прям. и перен.- узу етт

дойти сов. 1) до кого-чего и без доп. [д1а]-кхача (от говорящего); схьакхача (к гово*рящему); охьакхача (вниз); хьалакхача (вверх); ~ до станции -станце д1акхача; вода дошла до краёв бочки -боьшкин йистошка кхечира хи; письмо дошло быстро - кехат д1а сиха кхечира 2) до кого (стать по*нятным) кхета; лекция не дошла до слу*шателей -лекцих ца кхийтира ладог1архой 3) до чего (достигнуть какой-л. степени) кхача; температура дошла до сорока - тем*пература шовзткъанга кхаьчна 4) разг. (стать готовым) дала; (дозреть) хилла да*ла, дала; пирог дошёл - пирог яьлла ; руки не дошли - йиш ца хилира, дан ца кхиира

док м мор. док

дока м разг. дока, корматалча;он ~ в этом деле- цу белхан корматалча ву иза

доказательный, -ая, -ое тешош долу

доказательство с 1) (довод, подтвержде*ние) тешам, тешалла;в ~о - тешаллина; вещественные ~а – х1уманашца тешор; приводить ~а - тешаллаш дало 2) мат. тешор

доказать сов., что тешо; ~ свою правоту- тешо;~ на деле- г1уллакхехь балхаца тешо; ~ теорему - теоремих тешо

доказуемость ж тешадалар

докапиталистический, -ая, -ое капитализмал хьалхара

докатить сов., что д1акарчо, карчийна д1акхачо

докатиться сов. керчаш д1акхача ; вот до чего он ~лся! - хьажал (или хьовсал) иза мича ден мере д1акхаьчна!

докер м докер

докидывать несов., докинуть сов., что д1акхаччалц (или т1екхаччалц) д1акхосса

доклад м доклад; отчётный ~ - отчётан доклад; делать ~ -доклад ян

докладной, -ая, -ое: ~ая записка –д1ахаийтаран кехат

докладчик м докладхо

доклассовый, -ая, -ое классел хьалхара; ~общество - классел хьалхара юкъаралла

доконать сов., кого, разг. х1аллакдан, к1елдита; эта болезнь его ~ла - цу цамгоро к1елвитина иза

докончить сов., что кхачо; (довести до конца) чекхдаккха

докопать сов., что (напр. яму) даьккхина дала, аьхкина дала; (до чего) охкуш т1екхача; (напр. картофель) схьадаьккхина дала

докопаться сов., до чего 1) охкуш т1екхача; ~ до воды - охкуш хи т1е кхача 2) перен. разг. духе кхиа; ~ до сути дела – г1уллакхан духе кхиа

докосить сов., что хьаькхна далийта

докрасить сов., что басар хьаькхна вала; ~ крышу - бедан т1е басар хьаькхна вала

докрасна нареч. ц1ийдаллалц; растереть кожу ~ - чкъурана ц1ийдаллалц куьг хьакха; накалить ~ - ц1ийдаллалц дохдан

докричаться сов. 1) кого-чего (дозваться) хаззалц мохь бетта, мохь хазийта; я тебя еле ~лся - сан мохь халла хезира хьуна 2) до чего мохь бетта; ~ться до хрипоты - йиш халлалц мохь бетта

доктор м 1) (учёная степень) доктор 2) (врач) лор

докторский, -ая, -ое докторан; ~ая дис*сертация - докторан диссертаци

доктрина ж доктрина ; военная ~ - т1еман доктри*на

документ м документ (бакъонан кехат); предъявить ~ - документ д1агайта

документальный, -ая, -ое бакъдолчунна т1ера ; ~ фильм - бакъдолчунна т1ера фильм

документация ж 1. (действие) документаш т1е дог!ар 2. собир. документаш; техни*ческая ~ -технически документаш

документировать сов. и несов., что до*кумента т1е дог1а

докупать несов., докупить сов., что и чего т1еэца

докуривать несов., докурить сов., что д1аоза; дать докурить - цигаьрка йита

докучать несов., кому-чему чем, уст. к1ордадайта; ~ кому-л. просьбами - цхьанна дехаршца к1ордавайта

докучливый, -ая,-ое уст. к1ордадойту

долбить несов. 1) что ахка, ага 2) что и без доп., разг. (повторять) юх-юха баха; сколько ему ни долби — не поймёт - мел бахарха, кхетар вац иза 3) что и без доп. (зубрить) дагахь 1амо; ~ стихи [наизусть] байташ дагахь 1амо

долг м 1) (обязанность) декхар; выпол*нить свой ~ - шен декхар кхочушдан; человек ~а -шен декхар кхочушден стаг 2) взять в ~- юхалург эца; т1едиллина эца; дать в ~ - юхалург дала; т1едиллина да*ла; быть по уши в ~ах - логгелц декхаршлахь хила ; отдать кому-л. последний ~ -цхьаъ декъалван (или цхьаьннан сиий дан); первым ~ом -уггар хьалха; быть в ~у перед кем-л.- цхьанна хьалха декхарийлахь хила

долгий, -ая, -ое деха, дукха; ~ий путь -беха некъ; ~ое время -еха хан; ~ая жизнь -дукха вахар; долог летний день -деха ду аьхкенан де; ~ие гласные лингв.- деха ыукъа аьзнаш ; ~ая песня -генара йиш; откладывать в ~ий ящик- генна т1аьхьататта

долго нареч. деха, дукха ; ~ ли корот*ко ли -деха-доца; как ~? -мел дукха?

долго= чолхечу дешнийн «exa» маь1на до*лу хьалхара дакъа, маес: долгосрочный- еххачу ханна

долговечность ж (прочность) ч1ог1алла

долговечный, -ая, -ое 1) (длительный) хенара, дукха шерийн; дукха деха (или дехаш долу); ~ая дружба - хенара даттаг1алла 2) (прочный) ч1ог1а, дукха лела

долговой, -ая, -ое декхарийн; ~ое обя*зательство - декхарийн т1елацам

долговременный, -ая, -ое дукха (или еххачу) ханан

долговязый, -ая, -ое разг. вуткъа-веха; ~ парень вуткъа-веха жима стаг

долгогривый, -ая, -ое кхес еха, еха кхес йолу; ~ конь - еха кхес йолу говр

долгожданный, -ая, -ое дукха сатийсина

долгоиграющий, -ая, -ее: ~ая пластин*ка - ехха лекхалун экъа

долголетие с дукха дахар

долголетний, -яя, -ее дукха шерашкарг; реже дукха шерийн; ~яя служба -дукха шершкахь г1уллакх дар

долгосрочный, -ая, -ое еххачу ханна, еххачу хенан; ~ отпуск - еххачу ханна от*пуск

долгота ж в разн. знач. дохалла; ~ дня-дийнан дохалла; ~ гласного-мукъачу озан дохалла

долготерпение с доккха собар [хилар]

долевой 1, -ая, -ое (продольный) дохолла

долевой 2, -ая, -ое (являющийся долею че*го-л.) дёкъан

долетать несов., долететь сов., до кого-чего 1) [д1а]кхача 2) (доноситься) д1акхача (от говорящего); схьакхача (к говорящему); с улицы долетали крики - урамера схьахезира маьхьарий

должен (~на, ~но, ~ны) в знач. сказ. 1) с неопр. деза; она ~на была прийти - иза ян езаш яра 2) кому-чему декхар[ийлахь] хила; он мне ~ен три рубля - суна кхо сом декхар ву иза ; должно быть в знач. вводн. сл. -хила мега; вы, должно быть, слышали об этом - цунах лаьцна шуна хезна хила мега

должник м, ~ца ж декхархо

должно безл. в знач. сказ., с неопр., уст. (следует) деза, декхар хила; работать как ~ -бан ма-безза болх бан

должностной, -ая, -ое г1уллакхера; ~ое лицо- г1уллакхера стаг

должность ж г1уллакх; штатная ~ть - штатан г1уллакх; занимать ~ть- г1уллакхехь хила; освободить от ~ти-г1уллакхах мукъаваккха ; делать что -л. по ~ти - цхьс х1ума декхарийлахь хиларна дан

должный, -ая, -ое 1. (надлежащий) хила деза, хьакъ долу, хьакъ долчу кепара; ответить ~ым образом - хьакъ долу жоп да*ла; навести в комнате ~ый порядок – ц1а чохь хила еза къепе д1ах1отто 2. в знач. сущ. ~ое с хьакъдерг; дала дезарг, дан дезарг, дог1ург; отдать кому-л. ~ое -цхьанна дала дезарг д1адала

долина ж тог1и, aтaгla; речная ~-хин тог1и

долинный, -ая, -ое тог1ин; ~ые земли – тог1ин латтанаш

долить сов., что и чего т1едотта; (дополна) хилийта, дузийта; ~ молока - шура т1ейотта; ~ до литра - литр хилийта

доллар м доллар

доложить 1 coв., что, о ком-чём (сделать доклад) д1ахэийта; ~ть о ходе дела –г1уллакх д1адахарх лаьцна д1ахаийта; ~те обо мне директору - сох лаций д1ахаийта директоре

доложить 2 сов., что и чего (добавить) т1едилла

долой нареч. д1адаккха, д1адала; уйди с глаз ~! -авала б1аьргана гучуьра; ~ поджигателей войны! –д1абаха т1амна карзахбевлларш!

доломать сов., что кагдина (или дохийна) дала

долото с сто

долька ж дакъалг; апельсиновая ~- апель*синан дакъалг

дольше сравн. от долгий и долго (о расстоянии) дехаха, генаха; (о времени) дукхаха

доля ж прям., и перен. дакъа; пятая ~я пхоьалг1а дакъа; на мою ~ю -сан декъана; горькая ~я -къаьхьа дакъа; выпасть ко*му-л. на ~ю - цхьанна кхача ;львиная ~я -берзан дакъа

дом м 1) ц1а; деревянный ~- дечиган (или ханнийн) ц1а; хлопотать по ~ -удезарш дан 2) (учреждение) ц1а; ~ отдыха – сада1аран ц1а; ~культуры -культуран ц1а; детский ~- берийн ц1а, детдом; ночлежный ~ - буьйса йоккху х1усам; родильный ~ -бераш ден ц1а, роддом ;жить своим ~ом -бовдаьлла даха; работать на ~у – ц1ахь болх бан; разой*тись по ~ам –ц1а дерза; прислать на ~-ц1а даийта

дома нареч. ц1ахь; его нет ~ - и ц1ахь вац; у нас ~ -тхан ц1ахь;будьте как ~!- ц1ахь санна хилалаш!; у него не все ~ - цхьа са аьрта бу цуьнан

домашний, -яя, -ее 1. ц1ера; (носимый дома) ц1ахь лело; (изготовленный дома) ц1ахь ден (или дина); ~ий адрес – ц1ера адрес; ~ий халат – ц1ахь лело халат; ~ий хлеб- ц1ахь дина бепиг; ~ие животные - цlepa дийнаташ 2. в знач. сущ. ~ие мн. ц1еранаш; наши ~ие - тхан ц1еранаш

домбра ж домбра

доменный, -ая, -ое: ~ая печь – маь1данийн пеш

доменщик м домнахо

домик м уменыш. от дом ц1аьлг, ц1елиг (чаще игрушечный)

доминировать несов. 1) (возвышаться) лекхаха хила; Эльбрус ~ует над всеми го*рами Кавказа -Кавказерачу массо а лаьмнел лекхаха бу Эльбрус 2) перен. (быть главным) коьртера хила

домино с нескл. (игра) домино

домкрат м домкрат

домна ж домна, маь1данийн пеш

домовитый, -ая, -ое ц1енна хьаьхна; ~ хозяин- ц1енна хьаьхна ц1ийнда

домовладец м, ~ица ж ц1ийнан да

домоводство с ц1алелор

домовой м фольк. алмаз

домовый, -ая, -ое ц1ийнан ; ~ая книга – ц1ийнан книга

домогательство с амал дайар

домогаться несов., чего амал дайа; ~ согласия -бертадало г1ерташ амал дайа

домой нареч. ц1а; момне пора ~ - сан ц1а ваха деза; он ушёл ~ - и ц1а вахна

донополистический, -ая, -ое монополизмал хьалхара

доморощенный, -ая, -ое 1) ц1ахь кхиийна; ~ые лошади –ц1ахь кхиийна говраш 2) перен. ирон. ша кхиъна; ~ый поэт ша кхиъна поэт

домосед м, ~ка ж кхерчахо; быть ~ом - кхерчахо хила

домотканый, -ая, -ое ц1ахь доьзна; ~ое сукно- ц1ахь боьзна маша

домоуправление с ц1еноин урхалла

домохозяин м ц1ийнан да, х1усамда

домохозяйка ж ц1ийнан нана, х1усамнана

домочадцы мн. (ед. ~ец м) уст. ц1еранаш; со всеми чадами и ~цами -бер-кер а, ц1ахь мел верг а

домра ж муз. домра

домработница ж чух1оьттинарг; прихо*дящая ~ -денна йог1у чух1оьттинарг

домрист м домрача

домчаться сов. хьаьдда д1акхача

домысел м хетарг

донага нареч. дерзина; раздеть ~ -верзинаваккха

донельзя нареч. разг. ца маггал; он устал ~ - ца маггал к1адвелла иза

донесение с хаам; по ~ям разведки -разведкин хаамашца

донести 1 сов., кого-что д1акхачо, д1адахьа; ~ вещи до дома –х1уманаш ц1а д1акхачо

донести 2 сов. I) о чём (сделать донесение) хаам бан; ~ о приближении противника- мостаг1 гергаг1ортарх лаьцна хаам бан 2) на кого и без доп. (сделать донос) айкхдала

донестись сов. 1) (о запахах) [д1а]кхача (от говорящего); схьакхача (к говорящему) 2) (послышаться) [д1а]хаза; схьахаза; из-за реки ~лась песня- хил дехьара схьахезира йиш 3) разг. (дойти до сведения) д1акхача; д1акхета; до нас донёсся слух...- тхох хабар кхийтира...

донжуан м донжуан

донизу нареч. буха (или лаха) кхач*чалц; сверху ~- коьртера когашка кхаччалц

донкихот м донкихот

донник м бот. аларт

донор м донор

донорство с доноралла

донос м мотт бар, мотт тохар, айкхалла

доносить сов. 1) что (износить) тишдаллалц (или доххалц) лело; ~ пальто - пальто йоххалц лело 2) кого (ребёнка — о бере*менной) хенахь дан

доносчик м, ~ца ж айкх, моттбеттарг

доныне нареч. высок. х1инццалц

донять сов., кого-что, разг. г1ад-амал кхачо; он донял меня своими просьбами - шен дехаршца г1ад-амал кхачийра цо сан

допахать сов., допахивать несов., что аьхна далийта, аьхна дала

допечатать сов., допечатывать несов., что 1) (докончить печатание) зорба тоьхна да*лийта 2) (напечатать дополнительно) т1е зорба тоха

допечь сов. 1) что деттина далийта; ~ хлеб-бепиг деттина далийта 2) кого, перен, разг. г1ад-амал кхачо; его допекли придир*ками - 1иттарш еш г1ад-амал дайина цуьнан

допечься сов. деттина дала; хлеб допёкся -бепиг деттина даьлла

дописать сов., дописывать несов., что [яздина] далийта; ~ письмо -кехат яздина далийта

допить сов., что т1емала; мелла чекхдаккха; ~ стакан чаю - чайнан стака мелла чекхдаккха

допиться сов., до чего, разг. мала; ~ до потери сознания -вожжалц мала

доплата ж 1. (действие) т1едалар; ~ де*нег по счёту -чоьтах ахча т1едалар 2. (до*полнительная плата) т1елург

доплатить сов., что т1едала

доплатной, -ая, -ое мах боккху ;~ое письмо- мах боккху кехат

доплестись сов. разг. халла д1акхача; он еле доплёлся до дому- халла ц1а кхечира иза

доплывать несов., доплыть сов. [д1а]кхача; (вплавь достигнуть) неканца д1акхача; ~ до берега- неканца хийисте кхача

доподлинный, -ая, -ое разг. ма-дарра долу, бакъонца долу; мне это ~о (на*реч.) известно - иза

мадарра суна хууш ду

допоздна нареч. разг. хан т1ехтиллалц; мы засиделись ~ - хан т1ехтиллалц 1ийра тхо

доползать несов., доползти сов. 1) текхаш кхача, кхаччалц д1атакха, кхаччалц текхна д1адаха 2) перен. разг. (с трудом дойти) халла д1акхача

дополнение с 1. (действие) т1етохар; ~ статьи новым материалом - статьяна керла материал т1етохар 2. (то, чем дополняется) тleтyxypг; ~ к резолюции - резолгоцина т1етухург 3. грам. кхачам; прямое ~ -нийса кхачам; косвенное ~ - лач кхачам ; в ~ к этому - цу т1е

дополненный, -ая, -ое т1етоьхна, т1етохарца кхочушдина; исправленное и ~ое издание - нис а дина, т1етоьхна арахецар

дополнительный, -ая, -ое 1) кхин т1е; ~ая подписка на газеты - газеташна кхин т1е язвалар 2) грам. кхачаман т1етуху; ~ое придаточное предложение- кхачаман т1етуху предложени

дополнить сов., что 1) (сделать полным) кхочушдан, дузийта 2) (добавить) т1едуза; ~ свой рассказ новыми подробностями - шен дийцар керлачу х1умнашца т1едуза

дополнять несов. см. дополнить; ~ друг друга - вовшийн т1едуза

дополоть сов., что асар дина далийта; ~ грядку- хесана асар дина далийта

дополучать несов., дополучить сов., что т1еэца; ~ шесть рублей - ялх сом т1еэца

допотопный, -ая, -ое прям, и перен. мацахлера, уьнан шарахьлера; ~ автомо*билль - мацахлера автомобиль

допризывник м. т1екхойкхург

допризывный, -ая, -ое эскаре вига хьал*хара; (о возрасте) т1екхойкху; ~ая подго*товка - эскаре т1екхайкхаран кечам

допрос м ледар; ~ свидетелей - тешаш лебар; мус. рел. барт хаттар

допросить сов., кого ледан; мус. рел. барт хагта; ~ свидетелей тешаш лебан

допроситься сов. разг.: его не допро*сишься - шега дехнарг дина ца волу и

допрыгивать несов., допрыгнуть сов., до чего кхоссаделла кхача

допуск м т1едитар; иметь ~ к больному - цомгушчунна т1евитар

допустимый, -ая, -ое тардалуьйту; (по*зволительный) хилийта мега[р долу]; (воз*можный) хила мега, хила тарлун (или тарлуш долу); это вполне ~о - иза бакъаонца хила мегар долуш ду

допустить сов. 1) кого к кому-чему – т1едита; ~ к экзаменам - экзаменашна т1евита; ~ к больному - цомгушчунна т1евита 2) что (предположить) хила магнита (или тардалийта); я не допускаю этого - и хила ца тардолуьйту аса 3) (позволить) перев. понуд. формой глагола дайта; не ~ насилия - ницкъ ца байта; как ты мог это ~?- и х1унда дайтира ахь? ; допустим в знач. вводн. сл. хуьлуьйтур вай; ~ ошибку – г1алат далийта

допущение с 1) (разрешение) т1едитар; ~ к архивам - архивашна т1евитар 2) (предположение) хила магийтар, тардалий-тар

допытаться сов., допытываться несов. разг. духе кхиа, хаа; я допытался, где он был -суна хиира и мичахь хилла

допьяна нареч. разг. ваххалц; напиться ~ - ваххалц мала

доработать сов. 1) что—передаётся дее*причастием + далийта; (докончить что-л.) дина далийта; проект необходимо ~- проект йина ялийта езаш ю 2) (до какого-л. срока) болх бан; ~ до утра - са хиллалц болх бан

доработаться сов. передаётся глаголом с суф. =ллалц + болх бан; ~ до головной боли - корта лазабаллалц болх бан

доработка ж (доделка) [дина] далийтар; ~ проекта - проект йина ялийтар

дорастать несов., дорасти сов. 1) кхаччалц [хьала]кхиа; дерево доросло до самой крыши - дитт бедане кхаччалц хьалакхиъна 2) перен. кхиъна дала; он ещё не дорос до этого - дела х1инца а кху г1уллакхана кхиъ*на валаза ву и

дорваться сов., до чего, разг. т1екхача; ~ до воды - хи т1е кхача

дореволюционный, -ая, -ое революцил хьалхара; ~ая Россия - революцил хьалхара Росси

дорога ж в рази. знач. некъ; большая ~а - боккха некъ; сбиться с ~и - некъах тила; у самой ~и -некъа йисттехь; прокладывать ~у - некъ билла; дальняя ~а - генара некъ; отправиться в ~у -новкъа вала; на поло*вине ~и - некъан эханна т1ехь; ~у! - некъ ло!; дать ~у - некъ бита; дать ~у молодёжи - кегийрхошна некъ бала; уступить ~у - некъ бита; открыть кому-л. ~у куда-л.- цхьанна цхьанахьа ваха некъ баста; труд — ~а к успеху- къинхьегам кхиламе боьду некъ бу ; железная ~а -аьчка некъ; по ~е к дому – ц1а боьдучу новкъа; мне с вами не по ~е - вайн некъаш цхьаьна ца дог1у; пробивать себе ~у- шена некъ баккха; идти своёй ~ой - шен новкъа ваха; стать кому-л. поперёк ~и - цхьанна новкъа xloттa; туда ему и ~а! - хила деззарг хилла цунна!

дороговизна ж дезалла

дорогой нареч. новкъахь; ~ он потерял свой вещи - новкъахь шен х1уманаш яйира цо

дорогой, -ая, -ое 1) (ценный, дорогостоя*щий) деза; ~ие вещи - еза х1уманаш; до*рого (нареч.) продать - деза дохка 2) перен. хала; эта победа ему дорого (нареч.) доста*лась- и толам хала баьккхина цо 3) (милый) хьоме, хьомсара; ~ой друг! - хьоме доттаг1!; рады ~им гостям! - хьомечу хьешашна даккхийде тхо!

дородность ж тазалла

дородный, -ая, -ое таза

дородовой, -ая, -ое бер дан гергара; ~ период - бер дан гергара хан

дорожать несов. даздала

дороже сравн. ст. от дорогой и дорого дезаха; он мне ~ всех - и суна массарал а везаха ву

дорожить несов., кем-чем лара; хама бан, кхоо; ~ своим временем - шен хан кхоо; ~ хорошим работником - дикачу белхалочун хама бан

дорожка ж 1) (пешеходная) г1ашлойн некъ; посыпать ~и песком – г1ашлойн нов*къа г1ум таса 2) (ковёр) ц1енкъа тосу куз ; беговая ~а - бовду некъ

дорожник м некъашхо

дорожный, -ая, -ое некъан; ~ые знаки- некъан билгалонаш; ~ое строительство - некъаш дахкар; ~ый костюм- некъан духар; ~ый мастер - некъан говзанча

досада ж (обида) вас, дагахьбаллам; (раздражение) оьг1азалла, оьг1азло, дог дат1ар; плакать с ~ы -дог даьтт1а велха; какая ~а! - ма дагахьбаллам бу хьо!

досадить 1 сов., кому вас ян; дог дат1о

досадить 2 сов., что д1айоьг1на ялийта

досадно в знач. сказ. безл. дагахьбаллам (или вас) хилла, дог даьтт1а; ~, что опоздал –т1аьхьависарна дагахьбаллам бу-кх

досадный, -ая, -ое дагахьбалламе, васе, дог дет1а; ~ая ошибка - васе г1алат

досадовать несов., на кого-что дагахьбал*лам (или вас) хила, дог эт1а; ~ на свою судьбу - шен кхелана вас хила

досаждать несов. см. досадить 1; ~ кому-л. просьбами - дехаршца цхьаьннан дог эт1о

до свидания! 1о дика хуьйла!, марша 1ойла!

досевать, досеивать несов., досеять сов., что 1) с.-х. д1адийна далийта; ~ лук- хохаш д1абийна балийта 2) лаьсна далийта; ~ муку - дама лаьсна далийта

досидеть сов., досиживать несов. пере*даётся глаголом с суф. =ллалц+ 1ан; ~ до конца спектакля -спектакль чекхъяллалц 1ан

доска ж у, доска; классная ~ - классан у; шахматная ~ - шахматийн у; настилать до*ски - уй тоха; мемориальная ~- мемориалан у; ~ почёта - сийлаллин у ; от доски до доски - юьххьера дуьйна чекхдаллалц; ста*вить кого-л. на одну доску- цхьаъ вукханга нисван; до гробовой доски- велла д1аваллалц

досказать сов., досказывать несов. (ска*зать всё) аьлла дала; (рассказать до кон*ца) дийцина дала; ~ рассказ - дийцар дийцина дала

доскакать сов. [хаьхкина] д1акхача

доскональный, -ая, -ое ма-дарра; ~ый разбор- дела г1уллакх ма-дарра къастор; мне всё ~о (нареч.) известно - суна дерриг а ма-дарра хууш ду

дослать сов., что т1едахьийта; ~ недо*стающий том - ца тоьу том т1еяхьийта

доследование с юр. т1еталлар, юхаталлар; направить дело на ~ - г1уллакх т1еталла дахьийта

доследовать сов. и несов., что, юр. т1еталла; ~ дело – г1уллакх т1еталла

дословный, -ая, -ое ма-дарра, дош дашца нисдина; ~ый перевод -ма-дарра гоч; передавать ~о (нареч.) -дош даше нисдина д1аала

дослужить сов., до чего передается глаго*лом с суф. =ллалц + г1уллакхехь 1ан; ~ до пенсии - пенсе ваххалц г1уллакхехь 1ан

дослужиться сов., до чего г1уллакхехь лела (или г1уллакхехь кхача); ~ до пенсии – г1уллакхехь пенсе кхача

дослушать сов., дослушивать несов., кого-что (до конца) чекхдаллалц ладог1а

досмотр м: таможенный ~ -таможнин хьажам

досмотреть сов., что (до конца) чекхдал*лалц хьажа; (до какого-л. места) кхаччалц хьажа, хьожуш кхача; ~ пьесу - пьесе чекхъяллалц хьажа

доспехи мн. гlaгl

досрочный, -ая, -ое хенал хьалха; ~ое выполнение плана - план хенал хьалха кхочушъяр; ~о (нареч.) выполнить обязатель*ства - хенал хьалха декхарш кхочушдан

доставить сов. 1) кого-что (по адресу) д1акхачо; ~ посылку в срок - посылка шен хенахь д1акхачо 2) что кому (дать) хилийта или понуд. ф. глагола; ~ возможность учиться - деша таро хилийта 3) что кому (сделать) даккха; ~ удовольствие - там баккха (или бан); ~ беспокойство- сингаттам баккха

доставка ж д1акхачор; ~а писем и га*зет - кехаташ, газеташ д1акхачор; с ~ой на дом – ц1а д1акхачош

достаток м (зажиточность) беркат, токхо; жить в ~ке - токхо йолуш ваха

достаточно 1. нареч. тоъал, кхачам боллуш; он ~ поработал - тоъал болх бина цо 2. в знач. сказ. безл. (в достаточном коли*честве) тоъал хила, кхачам болуш хила; мне этого ~ - иза суна кхачам болуш ду; ~! - тоьур ду!

достаточней, -ая, -ое тоам болу, кхачам болу; вполне ~ый срок - тоам болу хан; ~ая сумма денег- кхачам боллу ахча

достать сов. 1) что (взять) схьаэца; (вы*нуть) схьадаккха; ~ с полки книгу- терхи т1ера книга схьаэца; ~ платок из кармана- кисанара йовлакх схьадаккха 2) что (при*обрести, раздобыть) даккха; ~ билет в те*атр - театре ваха билет даккха 3) что, до че*го (дотянуться) хьалакхача; ~ рукой до потолка - тховх куьг хьалакхача; туда ру*кой не достанешь (или не ~) куьг кхочур дац

достаться сов., кому 1) (при раздаче, разделе) кхача; после смерти отца ему ~лся дом-да веллачул т1аьхьа ц1а цунна кхечира 2) безл. разг. та1зар хила; ему ~нется за шалости-цунна та1зар хир ду вон леларна

достигать несов., достигнуть сов., чего 1)[д1а]кхача; ~ леса - хьуьнах д1акхача 2) перен. (дожить) кхаччалц даха; кхача; ~ глубокой старости - къена къанваллалц ваха 3) (дорасти) кхача; пшеница достигла человеческого роста - адаман локхенга кхаьчна к1а 4) (добиться) даккха; ~ успеха - кхиам баккха

достижение с 1. (действие) [д1а]кхачар 2. (успех) кхиам; большие ~я науки - 1илманан баккхий кхиамаш ; по ~и в знач. предлога с род. п. даьлча; по ~и совершеннолетия – г1еметтах1оьттича

достижимый, -ая, -ое кхуьур долу, кхочушхир долу, кхочушдалур долу; это вполне ~ое дело- иза дуьззина вайга кхо*чушдалур долу г1уллакх ду

достоверность ж бакъхилар; проверить ~ сведений - хаамаш бакъхилар талла

достоверный, -ая, -ое бакъ, бакъ долу; ~ые сведения бакъ хаамаш; ~о (нареч.) известно - бакъонца хууш ду

достоинство с I) (положительное каче*ство) дикалла; ~а и недостатки картины - суьртан дикаллий, кхачамбацаршший 2) (уважение к себе) сий; реже хьакъ; ронять своё ~о- шен сий дайа; держаться с ~ом- шен сий лардеш хила; это ниже его ~а - цуьнгахь хьакъ долуш х1ума дац xlapa 3) (стоимость) мехала; облигация ~ом в десять рублей - туьманан мехала облигации ;оценить по ~у - хьакъ ма-дарра мах хадо

достойный, -ая, -ое 1) (заслуживающий, стоящий чего-л.) хьакъ долу; ~ая награда -

хьакъ долу совг1ат; это ~о внимания - иза тидаме дан мегар ду; он достоин уважения - иза лара хьакъ ду; ~о (нареч.) вести себя - хьакъ ма-дду лела 2) уст. (почтенный) лору[ш долу]; ~ый человек - лоруш волу стаг

достопамятный, -ая, -ое уст. сий дар хьакъ долу; ~ случай - сий дар хьакъ долу х1ума достопримечательность ж (вещи) сийлаллаш (только мн.); (места) сийлахь меттиг;

исторические ~ти города - г1алин историн сийлаллаш

достопримечательный, -ая, -ое (достой*ный внимания) тидаме, лараме; ~ факт- доккха маь1на долу бакъдерг

достояние с хьал, рицкъ; всенародное ~- доллучу халкъан хьал

достраивать несов., достроить сов., что дина далийта

доступ м 1) (проход) т1екхочийла; к кре*пости нет ~а –г1опана т1екхочийла яц 2) (допуск) т1едитар

доступный, -ая, -ое 1) (проходимый) лелалу; местность,~ая для танков - танкаш лелалу меттиг 2) перен.(понятный) кхеташ долу;~ая лекция - кхеташ йолу лекци 3) перен. (дешёвый) г1ехьа; ~ые цены –г1ехьа мехаш

достучаться сов. разг. диттина хазийта ; не ~ в дверь- не1 йиттича ца хаза

досуг м мукъа хан; он свой ~ проводит в саду - шен мукъа хан бешахь йоккху цо; на ~е- мукъачу хенахь

досуха нареч. дакъадаллалц; вытереть руки ~ - дакъадаллалц куьйгех х1ума хьакха

досыпать сов., досыпать несов., что и чего т1едохка

досыта нареч. дуззалц; наесться ~ - вуззалц х1ума яа; накормить ~ - вуззалц х1ума яо; наговориться ~ -1аббалц къамел дан

досюда нареч. разг. кхуззалц

досягаемость ж т1екхачадалар

досягаемый,-ая, -ое т1екхачалу

дотация ж дотаци

дотащить сов., что [такхийна или текхош] д1акхачо, кхаччалц д1атакхо; ~ лодку до воды - кема хи т1е кхаччалц д1атакхо

дотащиться сов. разг. халла (или техкаш) д1акхача; едва ~лся до села - халла юьрта д1акхечира

дотемна нареч. 1аржъялале; бода болале, бода къовлабалале; выехать ~-бода болале д1аваха

дотла нареч.: сжечь ~ - буха х1ума ца дуьтуш даго; сгореть ~ - буха х1ума ца дуьсуш дата

дотошный, -ая, -ое разг. духхе кхиа гlepxa

дотрагиваться несов., дотронуться сов., до кого-чего (чём-л.) д1ахьакхадала; (рукой) куьг тоха; он не дотронулся до хлеба - баьпках куьг ца тоьхна цо

дотуда нареч. прост. циггалц, д1о кхач*чалц

дотянуть сов. 1) кого-что (дотащить) текхош [д1а]кхачо; ~ть бревно до берега- хен хийисте текхош д1акхачо 2) что разг. (оттянуть) даккха, далийта, кхачо; ~ть до вечера - суьйренга даккха 3) разг. (до*жить) дала; больной ~л до весны - лазархо б1аьстенга велира

дотянуться сов., до чего 1) (достать) кхача; ~ до потолка - тховх кхача 2) (о времени) кхача

доучить сов. 1) кого хьехна дала 2) что 1амийна дала

доучиться сов. 1) (завершить образование) дешна дала 2) до чего (проучиться) деша 3) до чего, разг. (учением довести себя до чего-л.) хиллалц деша доха ж кетар

дохлый, -ая, -ое 1) (издохший) делла; ~ая мышь- белла дахка 2) перен.. прост. (хилый) валла воллу

дохлятина 1) ж (падаль) елла х1ума; рел. къенелла х1ума 2) м, ж перен. прост. талхаш (о худом человеке, животном, о пост*ном мясе); елла х1ума (о вялом, слабосиль*ном человеке)

дохнуть несов. (подыхать) дала ; там мухи ~т (о невыносимой скуке) цигахь мозий ле

дохнуть однокр. (обдать воздухом) 1аь тоха; (подуть) хьакха, (сделать вдох) са даккха; ~л ветер -мох хьаькхира; ~ло сы*ростью – т1уналла кхийти; ~ть некогда - са даккха а йиш яц

доход м пайда, т1едог1ург; государствен*ные ~ы - пачхьалкхан пайданаш; годовой ~ - шарахь т1едог1ург

доходить несов. см. дойти ; у меня руки не доходят до этого - со и дан ца кхуьу

доходность ж пайделла, пайде хилар; увеличить ~ - пайде хи*лар алсамдаккха

доходный, -ая, -ое пайда бен, пайде [до*лу]; ~ое предприятие- пайде йолу предприяти

доходчивый, -ая, -ое кхета[ш долу]; ~ая пьеса - кхеташ йолу пьеса

доцент м доцент

доцентура ж 1) (должность) доценталла 2) собор. доценташ

дочерна нареч. 1арждаллалц

дочерний, -яя, -ее йоь1ан

дочиста нареч. 1)(до полной чистоты) ц1андаллалц; отмыть ~ - ц1андаллалц д1адила 2) перен. разг. (полностью, без остат*ка) х1ума ца дуьтуш; съесть всё ~ - х1ума ца дуьтуш, дерриг д1адаа

дочитать сов., дочитывать, несов., что (закончить) ешна далийта; (до какого-л. места) кхаччалц еша; дочитать до сере*дины - юккъе кхаччалц еша

дочь ж йо1; у меня две дочери -сан ши йо1 ю

дошивать несов., дошить сов., что тегна далийта; ~ платье- коч тегна ялийта

дошкольник м, ~ца ж школазхо

дошкольный, -ая, -ое школазхойн; ребё*нок ~ого возраста - школазхойн хенара бер; ~ое воспитание - школазхой кхиор

дощатый, -ая,-ое аннийн; ~ая пере*городка - аннийн ога

дощечка ж уьнан цуьрг

дояр м, ~ка ж хьелийозархо

Carolina

драгоценность ж мехала х1ума

драгоценный, -ая, -ое мехала; ~ые кам*ни - мехала т1улгаш

драже с нескл. драже

дразнить несов., кого хичаш ян; (сердить, называть как-л.) дог эт1о; ~ собаку- ж1аьлина хичаш ян ; ~ аппетит - юучух хьего

драка ж дов, вовшахлатар; затеять ~у- дов даккха ; после ~и кулаками не машут посл.- дов чекхдаьлча, ца доккху тур баттара

дракон м фольк. саьрмик

драма ж 1) (пьеса) драма 2) перен. бала, хала киртиг; пережить ~у - хало дан

драматизм м 1) драматизм; пьеса, полная ~а-драматизмах юьзна пьеса 2) перен. (трудность) хало, бала

драматический, -ая, -ое 1) драмин, дра*матически; ~ театр -драматически театр 2) перен. (тяжёлый) хала, бале

драматург м драматург

драматургия ж 1) драматурги 2) собир. драмаш, драматурги

драмкружок м драмкружок

дранка ж тж. собир. ч1еш, дранка

драный, -ая, -ое разг. доьхна, этт1а; ~ые сапоги - йоьхна эткаш

драп м исхар; пальто из ~а - исхарин пальто

драпировать несов., кого-что хаздан, куц даккха, кечдан; ~ стены коврами- кузашца пенийн куц даккха

драпировка ж 1. (действие) хаздар, куц даккхар, кечдар 2. (занавеска) кирхьа

драповый, -ая, -ое исхарин; ~ое паль*то - исхарин пальто

драть несов. 1) что, разг. (рвать) эт1о, дохо; ~ сапоги -эткаш йохо 2) что (отде*лять кору, покров) даккха; ~ шкуру с овцы – уьстаг1 т1ера кхакха баккха 3) кого, разг. хьийзо; ~ за уши - лергаш хьийзо 4) что (раздражать) дата; перец дерёт горло - бурчо легаш дагадо; бритва дерёт- урс тийсало (или уьрсо хедаво) 5) что и без доп., разг. (дорого брать) сов даккха ; ~ глотку - цloгla хьекха; мороз по коже дерёт (от холода) шелоно дег1 дахьадо; (от стра*ха) шийла ов деара сан дег1е

драться несов. 1) с кем и без доп. лета; (сражаться) т1ом бан; ~ с врагом – мостаг1чуьнца т1ом бан; мальчишки де*рутся- бераш лета 2) разг. (бить) лета; что ты дерёшься?- х1унда лета хьо? 3) за что, перен. разг. (бороться) къийсам латто; ~ за высокий урожай - ялта ч1ог1а хьекъорехьа къийсам латто

драчливый, -ая, -ое девне, летарна т1ера; ~ мальчишка - летарна т1ера к1ант

драчун м, ~нья ж разг. девнча, летарна т1ераниг

дребедень ж разг. г1уч1а

дребезг: с ~ом -зарр-аьлла; в мелкие ~и - дамардарц дина (или деш)

дребезжание с дегар

дребезжать несов. дега; стёкла ~т - ко*ран б1аьргаш дега

древесина ж 1) (часть дерева) дечиг; ~а дуба - ножан дечиг 2) собир. (лесомате*риалы) дечкаш; заготовка ~ы - дечкаш кечъяр

древесный, -ая, -ое 1) дечка; ~ ствол - дечка г1ад 2) (из дерева) дечка; ~ уголь- дечка к1ора; ~ спирт - дечка спирт

древко с г1аж

древне= «мацахлера» , мас.: древнерус*ский - мацахлерачу оьрсийн

древний, -яя, -ее 1) (давний, прошлый) мацахлера; шира; ~яя история - шира истори; ~ие языки- шира меттанаш 2) (очень старый—о людях) къена; ~ий старик - къена стаг

древность ж 1) чего-л. ширалла 2) (вре*мя) мацахлера зама; в глубокой ~и - ма*цахлерачу заманахь 3) чаще мн. ~и - шираллаш

древонасаждение с синтарш дог1ар; праздник ~я -синтарш дог1аран дезде

дрезина ж ж.-д. дрезина, г1удалкх

дрейф м мор. дрейф; лечь в ~ - дрейфе xloттa

дрейфовать несов. мор. (двигаться от ветра, течения) д1адахьа, д1ахьош хила; (отклоняться от курса) нацкъар дала; (быть в дрейфе, в плавании) дрейфехь хила; ~овать во льдах- ша т1ехь д1ахьош хила; ~ующая льдина – д1ахьош йолу шен экъа

дрель ж буру, дрель

дремать несов. наб ийзо ; не ~ - вижна ма 1илла; враг не дремлет- мостаг1 а вац вижна 1уьллуш

дрематься несов. безл., кому: мне дрем*лется - суна наб ийзайо

дремота ж наб озор

дремучий, -ая, -ее: ~ лес - луьста хьун

дренаж м дренаж

дренажный, -ая, -ое дренажан; ~ые трубы - дренажан бирг1анаш

дрессировать несов., кого кара1амо; дрессировать зверей - акхарой кара1амо; ~ованная собака- кара1амийна ж1аьла

дрессировка ж кара1амор; ~ собак – ж1аьлеш кара1амор

дрессировщик м, ~ца ж кара1аморг

дробилка ж отург

дробильный, -ая, -ое оту; ~ая машина - оту машина

дробинка ж чаччам

дробить несов., что 1) ата, цеста; ~ ка*мень- т1улг ата 2) перен. дёкъа; ~ силы - ницкъаш бекъа

дробиться несов. 1) атадала, цестадала; волны ~ятся о скалы- тархех етталуш цестало тулг1енаш 2) перен. (делиться, рас*членяться) декъадала

дробление с 1. (по гл. дробить) атар, декъар, цестар 2. (по гл. дробиться) атадалар, цестадалар, декъадалар

дроблёный, -ая, -ое аьтта, цистина

дробный, -ая, -ое 1) мат. дакъаллин; ~ое число - дакъаллин терахь 2) (частый) луьста; (мелкий) кегийра; ~ые шаги- кегийра г1улчаш

дробовик м топ

дробь ж 1) чаччамаш 2) мат. дакъалла, дробь; десятичные дроби - иттаннийн дакъаллаш; правильная ~ нийса дакъалла; неправильная ~ - нийса доцу дакъалла

дрова мн. дечиг; сухие ~ - декъа дечиг; колоть ~ -дечиг даккха ; наломать дров- кегари бан; ж1олмийн чалх ян

дровни мн. салаз

дровосек м 1) хьунхьакхархо 2) зоол. (жук) мур-н1аьна

дровяной, -ая, -ое дечиган; (для дров) де*чиг чудуьллу; ~ склад -дечиган склад

дрога ж (в повозках) мотт

дроги мн. г1удалкх

дрогнуть 1 несов. (зябнуть) эго, эгадан

дрогнуть 2 сов. 1) (задрожать) дего 2) (отпрянуть, отступить) юхавала; враг ~л – мостаг1 юхаваьлла ; сердце ~ло - дог тохаделира; ни один мускул не ~л у него на лице - цхьа чо меттах ца хьайра цуьнан юьхь т1ехь

дрожание с дегадар; ~ рук - куьйгаш дегадар

дрожать несов. I) (трястись, дребезжать)дега; стёкла дрожат- коран б1аьргаш дегадо; ~ от холода - шелонна вето; у него го*лос дрожит - цуьнан аз дегадо 2) за кого-что, перен. эгадан; мать дрожит за своего ре*бёнка - нана эгайо шен берана 3) (скупо рас*ходовать) эго ; ~ перед кем-л. -цхьанна хьалха эгаван; ~ как осиновый лист- хорша еача санна вегаван

дрожащий, -ая, -ее дего; (трясущийся) тж. дегош долу; ~ от холода - шелонна вегош волу; ~ голос - дего аз

дрожжевой, -ая, -ое совсаден; ~ое тесто - совсийна бод

дрожжи мн. совсорг; тесто на ~ах - совсорг тоьхна бод; он растёт как на ~ах- иза де дийне мел дели воккха хуьлуш ву

дрожки мн. г1удалкх; беговые ~ - хохку г1удалкх

дрожь ж дегор, дегадар; в ~ бросило, ~ охватила -дегадан доладелира; с ~ю в голосе- аз а дегош

дрозд м зоол. шоршал; ~ лесной - левстиг

друг 1 м доттаг1; близкий ~ - чоьхьара доттаг1; стать друзьями – доттаг1ий хила; дорогой ~ -хьоме доттаг1 ;будь ~ом - хьо дика а варий; старый ~ лучше новых двух посл.- шира доттаг1 керлачу шиннал тоьлу

друг 2: ~ ~а -вовшийн; ~ против ~а - вовшашна дуьхьал (или дуьхь-дуьхьал); они не ладят ~ с ~ом -уьш вовшашца ца мега; ~ за ~ом – т1аьхьа-хьалха

другой, -ая, -ое 1) (иной) кхин, важа; кто-то ~ой - кхечу цхьамма; и тот и ~ой- иза а важа а; ни тот ни ~ой - я иза а, я важа а или я цо а, я вукхо а; никто ~ой,как... -кхечо цхьаммо а; ничего ~ого-

кхин х1умма а; ~ой [человек] и не поду*мает об этом- кхечу стагана и дага а дог1ур дац; один за ~им – т1аьхьа-хьалха; ~ими словами - кхечу дешнашца; это ~ое дело - и кхин тайпа г1уллакх ду; в другом месте - кхечу меттехь 2) (второй, сле*дующий) шолг1а; на ~ой день- шолг1ачу дийнахь 3) в знач. сущ. ~ое с кхиндерг; ему говоришь одно, а он делает совсем ~ое - ахь цуьнга цхьаъ дуьйцу, ткъа цо деш дерг кхин ду 4) в знач. сущ. ~ие мн. кхинберш; заботиться о ~их - кхинболчийн г1айг1а бан ; в ~ой раз- т1аккхахула; с ~ой стороны - кхечу aгlop

дружба ж доттаг1алла; ~а народов- халкъийн доттаг1алла; быть с кем-л. в ~е- цхьаьнца доттаг1алла долуш хила ; не в службу, а в ~у погов. - хазчу г1иллакхна

дружелюбие с доттаг1алла дезар

дружелюбный, -ая, -ое доттаг1аллин;~ые отношения – доттаг1аллин юкъаметтигаш

дружеский, -ая, -ое доттаг1аллин; ~ услуга-доттаг1аллин г1о; ~ий привет- доттаг1аллин маршалла; быть с кем-л. на ~ой ноге - цхьаьнца доттаг1алла дог1уш хила

дружественный,-ая, -ое доттаг1алла долу (или лело); ~ая держава –доттаг1алла долу пачхьалкх

дружина ж 1) ист. дружина 2) (отряд) б1о, дружина; пожарная ~а – ц1е яйархойн дружина; народные ~ы - халкъан дружинаш

дружинник м, ~ца ж дружинахо

дружить несов., с кем доттаг1алла лело; они давно дружат - цара доттаг1алла лело дукха хан ю

дружище м разг. в обращ. доттаг1

дружка м (на свадьбе) невцан накъост

дружный, -ая, -ое 1) (сплочённый) бер*тахь; ~ая семья- бертахь доьзал; жить ~о (нареч.)- бертахь даха 2) (единодушный) бер*тахь; ~ая работа - бертахь болх; ~о (нареч.) взяться за дело- бертахь балха вола (или т1еверза) ; ~ая весна- мела б1аьсте; ~ый смех- цхьабосса бийлабалар

дружок м. ласк. от друг разг. доттаг1

дрыгать несов., чем, разг. лесто, детта; ~ ногами - когаш бетта

дрыгнуть однокр., чем, разг. тоха

дрыхнуть несов. груб. наб тоха

дряблость ж бодделла (или мела) хилар

дряблый, -ая, -ое мела, бодделла

дрябнуть несов. малдала, боддала

дрязги мн. разг. кхийсарш, къийсамаш

дрянной, -ая, -ое разг. гужам, вон; ~ человек - гужам стаг

дрянь ж разг. гужам т1елхиг

дряхлеть несов. гужамдала

дряхлость ж гужамалла

дряхлый, -ая, -ое гужамдоьлла; ~ ста*рик - гужамвоьлла воккха стаг

дуб м наж

дубасить несов. прост. 1) кого, по чему г1ибадаккха; ~ друг друга - вовшийн г1ибаваккха 2) по чему, во что детта; ~ в дверь – не1 етта

дубильный, -ая, -ое силу ден, дабаг1а ден; ~ые вещества – дабаг1а ден х1уманаш

дубильщик м силухо

дубина ж 1) чхьонкар 2) прост. (о дол*говязом человеке) ург1ал, хьокха; (о глу*пом человеке) тодакх

дубинка ж чхьонкар

дубить несов., что дабаг1а дан, силу дан

дублёный, -ая, -ое силу дина, дабаг1а дина; ~ая кожа- дабаг1а дина не1

дублёр м 1) театр. дублёр 2) кино гочъярхо, дублёр

дублет м дублет

дубликат м дубликат

дублировать несов. 1) что деш дерриг дан; ~ работу другого предприятия - кхечу предприятино беш боллу болх бан 2) кого театр. poгlexь ловзо 3) кого-что, кино (сделать перевод) гоч дан дубняк м ножан хьун

дубовый, -ая, -ое ножан; ~ая роща - ножан хьун; ~ая бочка - ножан боьшка; ~ая голова прост. бран. - тентаг-корта

дубрава ж ножан хьун

дуга ж 1) (в упряжи) 1ад 2) мат. 1ад ; брови ~ой - ситтина ц1оцкъамаш; согнуть кого-л. в ~у -цхьаннах х1оз бан; вольтова ~а физ. вольтан 1ад

дуговой, -ая, -ое: ~ая сварка электро1одаца вовшахлатор; ~ая пила - 1ад-херх

дугообразный, -ая, -ое 1одан кепехь

дудка ж зурма, шедаг ; плясать под чью-л. ~у- цхьаьннан лааман лай хила

дудки межд. прост. х1уьссик1; нет уж, ~, не дам! - xla-xla, х1уьссик, лур дац!

дужка ж уменьш. от дуга 1)(ручка)т1ам, к1ай; ведёрная ~ - ведаран к1ай 2)(украшения) х1оз; ~ серёжки - лергех ухкучу ч1агарийн х1оз 3)(кость у птицы)шалго

дуло с 1) (отверстие) 1уьрг; ~ ружья- тоьпан 1уьрг 2) (ствол) ч1ижарг1а

дума ж 1) (мысль) ойла; ~у думать- ойла ян; горькие ~ы -къаьхьа ойланаш 2) ист. дума; государственная ~а -пачхьалкхан дума

думать несов. 1) о ком-чём, над чем и без доп. ойла ян; не долго ~я - дукха ойла а ца еш 2) (полагать) хета; ~ю, что он неправ- суна, и бакъ вац аьлла, хета; не ~ю - ца хета суна-м; вы так ~ете? - иштта хетий шуна? 3) с неопр. (намеревать*ся) дагахь хила, ойла хила; я ~ю завтра закончить работу- кхана болх чекхбаккха ойла ю сан ; и ~ть не смей!- дата а ма даийталахь!; я даже и не ~ю - суна-м и да*гахь а дац; и ~ть нечего - дагадаийта а мегар дац

думаться несов. безл. 1) кому (казаться) хета; мне ~ется, так будет лучше- суна хета, иштта дика хир ду аьлла 2)(удавать*ся думать) ойла яяла; в дороге хорошо ~ется - новкъа воьдуш, ойла дика яло

дуновение с xlo хьакхар

дунуть однокр. 1) (о ветре) хьакха 2) на что-л. (подуть) xlyп ала

дуплистый, -ая, -ое хара; ~ое дерево - хара дитт

дупло с I) (в стволе дерева) хара 2) (в зу*бе) 1уьрг

дура ж 1овдал

дурак м 1) 1овдал 2) мн. ~и (карточная игра) 1овдалах ловзар ; оставить в ~ах -1овдал вита (или эшо); остаться в ~ах -1овдал виса (или эша); не ~ - 1овдал вац; ~ам закон не писан погов. -1овдалшна закон дан а дац; ~ ~м - вуьззина 1овдал

дуралей м прост. 1овдал тентаг

дурацкий, -ая, -ое 1овдала; ~ое поло*жение перен.- телхина хьал

дурачество с разг. 1овдалалла

дурачить несов., кого-что, разг. (обма*нывать) ледан, lexo

дурачиться несов. разг. 1овдал лела

дурачьё с собир. прост. 1овдалш

дурашливый, -ая, -ое разг. 1овдало, сонто

дурень м прост. сонта стаг, 1овдал

дуреть несов. разг. 1овдалдала

дурий: ~ья голова (или башка) прост. - 1овдал корта

дурить несов. разг. (шалить) 1овдал лела ; ~ кому-л. голову - цхьаьннан корта хьов